Masalalar yechish
Dvigatel masalalarida to‘rt kattalikni farqlang: Q₁ (isitkichdan olingan), Q₂ (sovitkichga berilgan), A = Q₁ – Q₂ va η = A/Q₁. Ulardan ikkitasi ma’lum bo‘lsa, qolganlarini topasiz: Q₁ = A/η, Q₂ = Q₁ – A = A(1 – η)/η. Agar dvigatel ideal (Karno) bo‘lsa, η = 1 – T₂/T₁ va temperaturalarni albatta kelvinda yozing. FIK foizda berilsa, hisobda uni 100 ga bo‘ling (30 % = 0,3). Natijani tekshiring: η < 1, Q₁ > A, Q₂ > 0. Ikki dvigatelni solishtirishda FIK ning ortishi sovitkichni sovitish yoki isitkichni qizdirish bilan bog‘liq.
| Kattalik | Formula |
|---|---|
| A | Q₁ − Q₂ |
| η | A / Q₁ |
| Q₁ | A / η |
| η (ideal) | 1 − T₂ / T₁ |
Inson tanasi ham issiqlik mashinasi kabi ishlaydi: mushaklar oziq energiyasining taxminan 20 % ini ishga aylantiradi. Har 500 J energiyadan 100 J ish, 400 J esa issiqlik bo‘ladi, shuning uchun mashq qilganda biz qizib ketamiz.
Sport fiziologlari mushaklar FIKini baholaydi, murabbiylar yuklamani rejalaydi, protez va elektr velosiped muhandislari energiya sarfini kamaytirishga intiladi.
Joyingizda bir daqiqa «yurib turing» va isib ketayotganingizni sezing: mushaklaringiz energiyaning katta qismini issiqlikka aylantirmoqda. Sog‘lig‘ingiz yaxshi bo‘lsa, shuncha yetarli.
«Qismni top» o‘yini: o‘qituvchi Q₁, Q₂, A, η dan ikkitasini aytadi; navbatdagi guruh qolgan ikkitasini topadi va to‘g‘ri bo‘lsa, keyingi masalani o‘zi beradi.