Amaliy mashg‘ulot. Molekulalarning o‘lchamini baholash
Moy parda usulida molekulaning o‘lchami d = V/S bo‘yicha baholanadi. Buni sinab ko‘rish uchun mexanik model olinadi: molekulalar o‘rniga no‘xat donalari. Oq qog‘ozga to‘g‘ri to‘rtburchak chizib, uning yuzi S ni o‘lchang, uni no‘xatni bir qatlam qilib zich terib chiqing, donalarni o‘lchov stakaniga solib hajm V ni aniqlang va d = V/S ni hisoblang. Natijani to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘lchash bilan solishtiring: 10 ta donani zich qatorga terib, uzunlikni 10 ga bo‘ling. Farq donalar orasidagi bo‘shliqlar va o‘lchash xatoligidan kelib chiqadi. Ikkinchi qism: aneroid barometr bilan xonaning bosimini va termometr bilan temperaturasini o‘lchab, ρ = pM/(RT), n = p/(kT), N = nV, m = ρV ni topasiz (havo uchun M = 0,029 kg/mol).
Usta 20 m² devorni 2 litr, ya’ni 2·10⁻³ m³ bo‘yoq bilan bo‘yaydi. Qatlam qalinligi d = V/S = 2·10⁻³ : 20 = 10⁻⁴ m = 0,1 mm. Molekula o‘lchamini baholashdagi hajm va yuza usuli bo‘yoq sarfini hisoblashda ham ishlaydi.
Bo‘yoqchilar va quruvchilar kerakli material hajmini yuza va qalinlikdan hisoblaydi, qoplama muhandislari yupqa qatlam qalinligini nazorat qiladi, nanotexnologlar qatlam qalinligini atom o‘lchamlariga yaqin aniqlikda baholaydi.
Qalin daftarning qalinligini chizg‘ich bilan o‘lchab, varaqlar soniga bo‘ling va bitta varaq qalinligini toping. Bu ham «hajm/yuza» ga o‘xshash o‘lchash usuli.
Amaliy ish: 4–5 kishilik guruhlar no‘xat modeli bilan d ni o‘lchab, natijalarni doskadagi jadvalga yozadi va o‘rtachasini topadi. Ishdan so‘ng no‘xatlarni yig‘ib oling. Barometr va termometrdan ehtiyotkorlik bilan foydalaning; simobli termometr sinsa, unga tegmang va darhol o‘qituvchiga ayting.