☰ Mundarija · Fizika

Linza masalalari va optik kuch laboratoriyasi

Darslar 56–57 · 2 ta dars · P. Habibullayev, A. Boydedayev, A. Bahromov, K. Suyarov, J. Usarov, M. Yuldasheva. Fizika 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
57

Laboratoriya ishi. Linzaning optik kuchini aniqlash

Darslik: 150-bet
MaqsadLaboratoriya ishi: yig‘uvchi linzaning fokus masofasi va optik kuchini linza formulasi bo‘yicha aniqlash.
Yangi so‘zlar
yoritgich lampa · illuminating lampekran · screeno‘rtacha fokus masofa · mean focal lengthaniq tasvir · sharp image
Tushuntirish

Maqsad yig‘uvchi linzaning F va D ini o‘lchashdir. Lampa (buyum), linza va ekranni bir to‘g‘ri chiziqda, bir balandlikda joylashtiramiz. Lampani faqat o‘qituvchi yoqadi va o‘chiradi; uning shishasi qizib ketadi, tegmang, simlarini ushlamang. Linzani lampadan d₁ masofada qo‘yib, ekranni surib, lampa tolasining aniq tasviri hosil bo‘ladigan joyni topamiz va linzadan ekrangacha f₁ ni o‘lchaymiz. Tajribani d₂ va d₃ da takrorlaymiz. Har bir juft uchun F = df/(d + f) ni hisoblaymiz, so‘ng F_o‘rt = (F₁ + F₂ + F₃)/3 va D = 1/F_o‘rt. Keyin d = 2F, F < d < 2F va d < F holatlarini sinab, tasvirning turini kuzatamiz: d < F da ekranda tasvir bo‘lmaydi, chunki tasvir mavhum.

Namunalar
d = 30 cm, f = 15 cm: F = 30·15/45 = 10 cm. d = 24 cm, f = 17 cm: F = 24·17/41 ≈ 9,95 cm.
F₁ = 10,0; F₂ = 9,95; F₃ = 10,1 cm bo‘lsa, F_o‘rt ≈ 10,0 cm = 0,10 m; D = 1/0,10 = 10 dptr.
Sinfda faoliyat

Jadval tuzing: tajriba №, d, f, F, F_o‘rt, D. Tasvirning kattaligini d = 2F va F < d < 2F da solishtiring: qaysi holatda tasvir kattaroq? Natijalarni tahlil qilib, o‘lchash xatolari manbalarini yozing (aniq tasvirni topishdagi noaniqlik, masofalarni o‘lchash).

Mashq
1
F ni d va f orqali qanday topamiz?
2
d = 20 cm, f = 20 cm. F va D ni toping.
3
d < F bo‘lganda ekranda nega tasvir ko‘rinmaydi?
4
Nima uchun uch marta o‘lchab, o‘rtachasini olamiz?