ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Linza masalalari va optik kuch laboratoriyasi

Darslar 56–57 · 2 ta dars · P. Habibullayev, A. Boydedayev, A. Bahromov, K. Suyarov, J. Usarov, M. Yuldasheva. Fizika 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
57

Laboratoriya ishi. Linzaning optik kuchini aniqlash

Darslik: 150-bet
MaqsadLaboratoriya ishi: yig‘uvchi linzaning fokus masofasi va optik kuchini linza formulasi bo‘yicha aniqlash.
Yangi so‘zlar
yoritgich lampa · illuminating lampekran · screeno‘rtacha fokus masofa · mean focal lengthaniq tasvir · sharp image
Tushuntirish

Maqsad yig‘uvchi linzaning F va D ini o‘lchashdir. Lampa (buyum), linza va ekranni bir to‘g‘ri chiziqda, bir balandlikda joylashtiramiz. Lampani faqat o‘qituvchi yoqadi va o‘chiradi; uning shishasi qizib ketadi, tegmang, simlarini ushlamang. Linzani lampadan d₁ masofada qo‘yib, ekranni surib, lampa tolasining aniq tasviri hosil bo‘ladigan joyni topamiz va linzadan ekrangacha f₁ ni o‘lchaymiz. Tajribani d₂ va d₃ da takrorlaymiz. Har bir juft uchun F = df/(d + f) ni hisoblaymiz, so‘ng Fo‘rt = (F₁ + F₂ + F₃)/3 va D = 1/F_o‘rt. Keyin d = 2F, F < d < 2F va d < F holatlarini sinab, tasvirning turini kuzatamiz: d < F da ekranda tasvir bo‘lmaydi, chunki tasvir mavhum.

!Xavfsizlik
Lampani faqat o‘qituvchi yoqadi va o‘chiradi; uning shishasi qizib ketadi — tegmang, simlarini ushlamang.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Optik ko‘zoynak linzasini tekshirayotganda uzoqdagi deraza tasvirini devordagi oq qog‘ozga aniq tushirish mumkin. Deraza juda uzoqda bo‘lgani uchun f ≈ F. Agar tasvir linzadan 33 cm da aniq bo‘lsa, F ≈ 33 cm, D = 1 : 0,33 ≈ 3 dptr.

Kim ishlatadi

Optiklar va maktab laboratoriya xodimlari linza quvvatini o‘lchaydi, teleskop yasovchilar obyektiv fokus masofasini aniqlaydi, kamera ishlab chiqaruvchilar linzalarni partiya bo‘yicha tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Agar lupa yoki katta qavariq linza bo‘lsa, xira xonada boshqa xona devoridagi deraza yoki lampa tasvirini oq qog‘ozga tushiring va tasvir aniq bo‘lgan masofa oralig‘ini belgilab, o‘rtachasini oling. Quyoshni hech qachon yo‘naltirmang.

Namunalar
d = 30 cm, f = 15 cm: F = 30·15/45 = 10 cm. d = 24 cm, f = 17 cm: F = 24·17/41 ≈ 9,95 cm.
F₁ = 10,0; F₂ = 9,95; F₃ = 10,1 cm bo‘lsa, Fo‘rt ≈ 10,0 cm = 0,10 m; D = 1/0,10 = 10 dptr.
Sinfda faoliyat

Jadval tuzing: tajriba №, d, f, F, Fo‘rt, D. Tasvirning kattaligini d = 2F va F < d < 2F da solishtiring: qaysi holatda tasvir kattaroq? Natijalarni tahlil qilib, o‘lchash xatolari manbalarini yozing (aniq tasvirni topishdagi noaniqlik, masofalarni o‘lchash).

Mashq
1
F ni d va f orqali qanday topamiz?
2
d = 20 cm, f = 20 cm. F va D ni toping.
3
d < F bo‘lganda ekranda nega tasvir ko‘rinmaydi?
4
Nima uchun uch marta o‘lchab, o‘rtachasini olamiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSifat muammosi va jarayonHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →