ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Sinish masalalari va to‘la ichki qaytish

Darslar 50–51 · 2 ta dars · P. Habibullayev, A. Boydedayev, A. Bahromov, K. Suyarov, J. Usarov, M. Yuldasheva. Fizika 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
50

Masalalar yechish

Darslik: 138-bet
MaqsadYorug‘likning qaytishi va sinishiga oid masalalarni yechish: n₂₁ = sin α/sin β, n = c/v, n = s₀/s.
Yangi so‘zlar
nisbiy sindirish ko‘rsatkichi · relative refractive indextushish burchagi · angle of incidenceoptik zich muhit · optically dense mediumnurning yo‘li · path of the ray
Tushuntirish

Masala yechishda avval chizma chizib, perpendikulyarni o‘tkazing va burchaklarni shu perpendikulyardan (sirtdan emas) o‘lchang. Qaytish masalalarida γ = α, tushgan va qaytgan nur orasidagi burchak 2α bo‘ladi; yassi ko‘zguda tasvir ko‘zgu orqasida buyum bilan teng masofada, mavhum va buyum kattaligida bo‘ladi. Sinish masalalarida n₁sin α = n₂sin β formulasidan foydalaning: n₂₁ = sin α/sin β, tezlik orqali n₂₁ = v₁/v₂, vakuum bilan n = c/v. Bir xil vaqtda yorug‘lik vakuumda s₀, muhitda s yo‘l o‘tsa, n = s₀/s bo‘ladi, chunki yo‘l tezlikka proporsional. Sinusning qiymatini jadvaldan yoki kalkulyatordan oling (sin 30° = 0,5; sin 45° ≈ 0,71; sin 60° ≈ 0,87). Natijani tekshiring: optik zichroq muhitda β < α bo‘lishi kerak.

ddbuyumtasvir
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Basseynga yuqoridan qaraganda 2 m chuqurlik atigi s = s₀ / n = 2 : 1,33 ≈ 1,5 m bo‘lib ko‘rinadi. Suv ostidagi nurlar sinishi sababli tubi yuqoriga ko‘tarilgandek tuyuladi, shuning uchun chuqurlikni ko‘z bilan baholash xavfli.

Kim ishlatadi

Qutqaruvchilar va suzish o‘qituvchilari suv chuqurligi aldamchi ko‘rinishini bilib ogohlantiradi, baliqchilar va ovchilar nishonni pastroqqa oladi, optiklar suyuqlik sindirish ko‘rsatkichini o‘lchaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Stakandagi suv balandligini yon tomondan chizg‘ich bilan o‘lchang, so‘ng yuqoridan qarab ko‘rinadigan chuqurlikni baholang va solishtiring. Suv chuqurroq idishlarda sinamang.

Namunalar
αγβhavomuhit
α = 50°, β = 30°: n₂₁ = sin 50°/sin 30° ≈ 0,77/0,5 ≈ 1,53 – ikkinchi muhit optik zichroq.
01020301930shishadavakuumdas, cm
Yorug‘lik shishada (n = 1,6) 1 ns = 10⁻⁹ s da qancha yo‘l o‘tadi? v = c/n = 3·10⁸/1,6 ≈ 1,9·10⁸ m/s; s = vt ≈ 0,19 m = 19 cm (vakuumda shu vaqtda 30 cm).
Sinfda faoliyat

Chizma mashqi: o‘z daftaringizga havodan shishaga (n = 1,5) 50° da tushayotgan nurni chizing. Sinish burchagini hisoblang (sin 50° ≈ 0,77) va transportir bilan chizing. Shisha plastinadan chiqqandagi nur dastlabki nurga parallel bo‘lishini tekshiring.

Mashq
1
Tushgan va qaytgan nur orasidagi burchak 80°. Tushish burchagi necha gradus?
2
Muhitda n = 2,4. Undagi yorug‘lik tezligi necha m/s (c = 3·10⁸ m/s)?
3
Yorug‘likning suvdagi (n = 1,33) va olmosdagi (n = 2,42) tezliklari nisbati v(suv)/v(olmos) nimaga teng?
4
Nima uchun burchaklar sirtdan emas, perpendikulyardan o‘lchanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi yangi mahsulotHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →