Masalalar yechish
Masala yechishda avval berilganlarni SI ga o‘tkazing: mm² ni m² ga (1 mm² = 10⁻⁶ m²), mm ni metrga. Keyin kuchlanishni σ = F/S bilan toping va uni Yung moduli bilan bog‘lab, nisbiy uzayish ε = σ/E hamda absolyut uzayish Δl = ε·l₀ ni hisoblang; bularning birlashmasi Δl = F·l₀/(E·S) beradi. Uzayish uzunlikka va kuchga to‘g‘ri, kesim yuzi va Yung moduliga teskari proporsional. Konstruksiyalar mustahkamlik chegarasidan ancha past kuchlanishga hisoblanadi: chegara kuchlanishning ishchi kuchlanishga nisbati zaxira koeffitsiyenti deyiladi. Arqon o‘z og‘irligidan uzilmasligi uchun eng katta uzunlik l = σmax/(ρg) bo‘lib, kesim yuziga bog‘liq emas, chunki og‘irlik ham, kesim ham S ga mutanosib.
Qurilishda yuk ko‘taruvchi arqon 12 000 N da uzilsa va u bilan atigi 3000 N gacha yuk ko‘tarilsa, zaxira koeffitsiyenti 12 000 : 3000 = 4. Shuning uchun arqon biroz og‘irroq yukka yoki zarbaga ham bardosh beradi.
Qurilish muhandislari konstruksiyalarga zaxira koeffitsiyentini kiritadi, lift texniklari arqonlarni muntazam tekshiradi, arqon va ilgaklarni nazorat qiluvchi inspektorlar yuk chegarasini belgilaydi.
Sumka yoki javon yorlig‘ida yozilgan «eng ko‘p yuk» ni o‘qing va nega ishlab chiqaruvchi uzilish chegarasidan ancha kichik qiymat yozishini o‘ylab ko‘ring. Sinab ko‘rmang.
Fikr yuriting: agar sim ikki marta qalin (kesimi 2 marta katta) bo‘lsa, bir xil kuchda uzayish qanday o‘zgaradi? Ikki marta uzun bo‘lsa-chi? Javobni formula bo‘yicha asoslang va yengil rezina bilan kattalar yordamida tekshirib ko‘ring.