Ideal gaz holatining tenglamalari
Ideal gazning holati uchta makroskopik parametr – bosim p, hajm V va absolyut temperatura T bilan tavsiflanadi. p = nkT ga n = N/V = νN_A/V ni qo‘ysak, pV = νN_A kT = νRT chiqadi, ν = m/M bo‘lgani uchun pV = (m/M)·RT. Bu Mendeleyev–Klapeyron tenglamasi: gazning massasi, molyar massasi, bosimi, hajmi va temperaturasi orasidagi bog‘lanishni beradi. Uch parametrdan ikkitasi ma’lum bo‘lsa, uchinchisini topish mumkin, masalan V = mRT/(Mp), ρ = pM/(RT). Massa o‘zgarmaganda (m = const) gazning ikki holati uchun pV/T = const, ya’ni p₁V₁/T₁ = p₂V₂/T₂ (Klapeyron tenglamasi). Hisoblashda T doim kelvinda, p paskalda, V m³ da, M kg/mol da olinadi.
Kasalxonadagi 10 litrlik kislorod ballonida gaz 15 MPa bosim ostida, xona harorati 300 K. ν = pV/(RT) = 1,5·10⁷ · 0,01 / (8,31 · 300) ≈ 60 mol, massasi 60 · 32 ≈ 1,9 kg. Normal bosimda bu taxminan 1500 litr gazga teng.
Kasalxona texniklari ballon qancha vaqtga yetishini hisoblaydi, g‘avvoslar havo zaxirasini bosim va hajmdan baholaydi, gaz yetkazuvchilar ballonni massa bo‘yicha to‘ldiradi.
Voleybol yoki futbol to‘pida yozilgan tavsiya etilgan bosim oralig‘ini toping va uning birligini (kPa, bar yoki psi) yozib oling.
«Uch parametr» kartochkalari: p, V, T, m, M yozilgan kartalardan guruh tasodifiy ikkitasini oladi, o‘qituvchi qolgan ikkitasini beradi; guruh kerakli formulani tanlab, noma’lumni ifodalaydi (hisoblamasdan). Faqat qog‘oz va qalam.