V bobni takrorlash: test va xulosalar
Yorug‘lik vakuumda c = 299 792 458 m/s ≈ 3·10⁸ m/s tezlik bilan tarqaladi; uni Ryomer (astronomik usul) va Fizo (c = 4lNν) o‘lchagan. Qaytish qonuni: γ = α; sinish qonuni: sin α/sin β = n₂/n₁ = v₁/v₂, bunda n = c/v. Optik zichroq muhitda nur perpendikulyarga yaqinlashadi. Zichdan siyrak muhitga o‘tishda tushish burchagi sin α₀ = n₂/n₁ dan katta bo‘lsa, nur to‘la qaytadi; bu hodisa nur tolali kabellarda va prizmali ko‘zgularda qo‘llanadi. Linzada D = 1/F, 1/F = 1/d + 1/f, Γ = f/d; d > 2F da tasvir haqiqiy, teskari va kichraygan, d < F da mavhum, to‘g‘ri va kattalashgan. Lupa K = D₀/F (D₀ = 25 cm), mikroskop K ≈ lD₀/(F₁F₂), teleskop K = Fob/F_ok. Yaqindan ko‘rarlikda botiq (D < 0), uzoqdan ko‘rarlikda qavariq (D > 0) linzali ko‘zoynak taqiladi. Geliotexnika Quyosh energiyasidan issiqlik va elektr olishda ishlatiladi.
| Qonun | Formula |
|---|---|
| qaytish | γ = α |
| sinish | sin α / sin β = n₂ / n₁ |
| sindirish ko‘rsatkichi | n = c / v |
| linza | 1/F = 1/d + 1/f |
| optik kuch | D = 1 / F |
Raqamli kinolarda va o‘yinlarda yorug‘lik nurlarining qaytishi va sinishi kompyuterda «nur kuzatish» usulida hisoblanadi: dasturlar har bir nur uchun xuddi daftarda chizganimizdek qaytish va sinish qonunlarini qo‘llaydi. Shuning uchun optikani nurlar chizmasi bilan o‘rganish foydali.
Linza konstruktorlari telefon kameralari uchun nurlarning yo‘lini hisoblaydi, kino va o‘yin grafiklari soyalar va aksni hosil qiladi, me’morlar xonalarning tabiiy yoritilishini rejalaydi.
Stol ustiga tekis ko‘zgu yoki yaltiroq tekis plitka qo‘ying, deraza yorug‘ligining aksini ikki joydan kuzating va nur yo‘llarini chizg‘ich bilan chizib, tushish va qaytish burchaklari tengligini belgilang. Ko‘zguni Quyoshga qaratmang.
Takrorlash xaritasi: uchta ustun – «Nur», «Linza», «Asboblar va ko‘z» – chizib, har biriga asosiy formulalar, kundalik misol va bitta masala yozing. Do‘stingiz bilan bir-biringizdan so‘rang.