ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

V bobni takrorlash

Darslar 62 · 1 ta dars · P. Habibullayev, A. Boydedayev, A. Bahromov, K. Suyarov, J. Usarov, M. Yuldasheva. Fizika 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
62

V bobni takrorlash: test va xulosalar

Darslik: 160–163-betlar
MaqsadV bobni takrorlash: yorug‘lik tezligi, qaytish va sinish qonunlari, to‘la ichki qaytish, linzalar, optik asboblar va ko‘z.
Yangi so‘zlar
sindirish ko‘rsatkichi n · refractive index nchegaraviy burchak · limiting anglelinza formulasi · lens formulaoptik kuch D · optical power D
Tushuntirish

Yorug‘lik vakuumda c = 299 792 458 m/s ≈ 3·10⁸ m/s tezlik bilan tarqaladi; uni Ryomer (astronomik usul) va Fizo (c = 4lNν) o‘lchagan. Qaytish qonuni: γ = α; sinish qonuni: sin α/sin β = n₂/n₁ = v₁/v₂, bunda n = c/v. Optik zichroq muhitda nur perpendikulyarga yaqinlashadi. Zichdan siyrak muhitga o‘tishda tushish burchagi sin α₀ = n₂/n₁ dan katta bo‘lsa, nur to‘la qaytadi; bu hodisa nur tolali kabellarda va prizmali ko‘zgularda qo‘llanadi. Linzada D = 1/F, 1/F = 1/d + 1/f, Γ = f/d; d > 2F da tasvir haqiqiy, teskari va kichraygan, d < F da mavhum, to‘g‘ri va kattalashgan. Lupa K = D₀/F (D₀ = 25 cm), mikroskop K ≈ lD₀/(F₁F₂), teleskop K = Fob/F_ok. Yaqindan ko‘rarlikda botiq (D < 0), uzoqdan ko‘rarlikda qavariq (D > 0) linzali ko‘zoynak taqiladi. Geliotexnika Quyosh energiyasidan issiqlik va elektr olishda ishlatiladi.

QonunFormula
qaytishγ = α
sinishsin α / sin β = n₂ / n₁
sindirish ko‘rsatkichin = c / v
linza1/F = 1/d + 1/f
optik kuchD = 1 / F
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Raqamli kinolarda va o‘yinlarda yorug‘lik nurlarining qaytishi va sinishi kompyuterda «nur kuzatish» usulida hisoblanadi: dasturlar har bir nur uchun xuddi daftarda chizganimizdek qaytish va sinish qonunlarini qo‘llaydi. Shuning uchun optikani nurlar chizmasi bilan o‘rganish foydali.

Kim ishlatadi

Linza konstruktorlari telefon kameralari uchun nurlarning yo‘lini hisoblaydi, kino va o‘yin grafiklari soyalar va aksni hosil qiladi, me’morlar xonalarning tabiiy yoritilishini rejalaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Stol ustiga tekis ko‘zgu yoki yaltiroq tekis plitka qo‘ying, deraza yorug‘ligining aksini ikki joydan kuzating va nur yo‘llarini chizg‘ich bilan chizib, tushish va qaytish burchaklari tengligini belgilang. Ko‘zguni Quyoshga qaratmang.

Namunalar
2FFF2Fbuyumtasvir
Bir jismni linzadan d = 30 cm da qo‘ysak va F = 10 cm bo‘lsa, f = 15 cm, Γ = 0,5; tasvir haqiqiy, teskari, kichraygan.
αγshishahavo
Shisha (n = 1,5) uchun chegaraviy burchak sin α₀ = 1/1,5 ≈ 0,67, α₀ ≈ 42°; 45° da tushgan nur havoga chiqmaydi, to‘la qaytadi.
Sinfda faoliyat

Takrorlash xaritasi: uchta ustun – «Nur», «Linza», «Asboblar va ko‘z» – chizib, har biriga asosiy formulalar, kundalik misol va bitta masala yozing. Do‘stingiz bilan bir-biringizdan so‘rang.

Mashq
1
Qaytish va sinish qonunlarini ayting.
2
F = 20 cm, d = 30 cm bo‘lsa, f necha cm?
3
Nima uchun lupa tasviri mavhum, mikroskop obyektivi tasviri esa haqiqiy?
4
Yaqindan ko‘rar odamga qanday ko‘zoynak kerak va nima uchun?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHisob-kitob va yozuvlarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →