🎯 Missiya: Aprel hisobida xato topildi: pul yozuvlarini qanday yuritamiz?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
M
MalikaDushanba. Jasur birinchi marta kesishni qolip bilan bajardi, bobo yonida qarab turdi: 3 ta ushlagich va belanchakning burchagi o‘lchandi, hammasi 2° dan kam og‘di. Kesish 1,5 soat ketdi, hafta 9,5 soat.
Z
ZarinaOna tili: qo‘shma gap — ikki yoki undan ortiq grammatik asosdan iborat. Bog‘langan: ammo, lekin, yoki, -u (-yu), -da: «Jasur kesdi, lekin bobo tekshirdi». Ergashgan: -ki, deb, -sa: «Qolip bo‘lsa, burchak to‘g‘ri chiqadi». Bog‘lovchisiz: tushuntirish — ikki nuqta, qarama-qarshilik — tire, sanash — vergul.
AnvarChetlanishlar: +4,5; +4,5; +4,5; −13,5 — yig‘indisi nolga teng. Dispersiya D = (3 · 20,25 + 182,25) : 4 = 243 : 4 = 60,75; σ = √60,75 ≈ 7,8 ming so‘m. Matematik kutilma: belanchak X (1 yoki 0), P(1) = 0,75: E = 1 · 0,75 + 0 · 0,25 = 0,75.
Ona tiliAlgebra
🔒Qulf 1: Qo‘shma gaplar va xarakteristikalar
Topshiriq: Aprel haftalik foydalari: 51,75; 51,75; 51,75; 33,75. Moda?
🔑 Kalit: Jasur birinchi marta qolip bilan kesdi: hammasi 2° dan kam og‘di; kesish 1,5 soat, hafta 9,5 soat.
Seshanba
J
JasurInformatika: grafik interfeys (GUI) oynalar, tugmalar va maydonlardan iborat. tkinter moduli Python tarkibida bor. Tartib: import tkinter as tk; oyna = tk.Tk(); oyna.title("Hisob"); oyna.geometry("250x100"). Vijetlar: tk.Label — yozuv, tk.Entry — kiritish maydoni, tk.Button — tugma; grid(row=…, column=…) bilan joylanadi; oxirida oyna.mainloop().
A
AnvarTugma bosilganda funksiya ishga tushadi: tugma yaratilganda command= bilan beriladi. Biz oddiy hisob oynasini yozamiz: summa kiritiladi, tugma uni umumiy yig‘indiga qo‘shadi, yozuv yig‘indini ko‘rsatadi. Harf kiritilsa, ValueError chiqadi, buni hisobga olamiz.
Z
ZarinaIngliz tili: NNT (NGO) — hukumatdan mustaqil, odatda foyda uchun ishlamaydigan tashkilot: An NGO is an organization which works for people’s welfare. A volunteer is a person who works without being paid. Qizil Xoch 1863-yilda jang maydonlarida yaradorlarga yordam uchun tashkil etilgan.
M
MalikaDavomiylik: How long does it take you to cut a hanger? — It takes me twenty minutes. Transmilliy kompaniya bir necha davlatda ishlaydi, bosh kompaniyasi bitta davlatda; qo‘shma korxonani ikki yoki undan ko‘p sherik birga ochadi, aksiyadorlik jamiyatida aksiyalar bor.
J
JasurAfzalligi: yuqori standart, o‘qitish; kamchiligi: qattiq talab, ko‘p ish soati. Intervyu savollari: How many people work for the company? What training do you offer? Halol reklama va xalqaro nazorat muhim.
InformatikaIngliz tili
🔒Qulf 2: Oyna, tugma va tashkilotlar
Topshiriq: tkinter da tugmani qaysi vijet yaratadi?
Chorshanba
A
AnvarTexnologiya: kasbiy yo‘l-yo‘riqda ikki hujjat: kasbiy maslahat varaqasida o‘quvchi haqida turli manbalardan ma’lumot yig‘iladi — ota-onalar, mehnat ta’limi o‘qituvchisi, boshqa fan o‘qituvchilari va to‘garak rahbari fikri, so‘ng sinf rahbari va maktab ma’muriyati xulosasi. Kasb tanlash varaqasini o‘quvchi o‘zi to‘ldiradi: kim bo‘lmoqchi va nega, qiziqishlari.
M
MalikaHar birimiz o‘z varaqamizni to‘ldiramiz. Xulosani o‘zimiz chiqaramiz, kattalar tavsiya beradi.
Z
ZarinaHuquq: moliya — davlat, korxona va oilalar mablag‘ni yig‘ib sarflaydigan munosabatlar. Davlat byudjeti — bir yillik daromad va xarajat rejasi; maktab, kasalxona, yo‘l va ish haqiga sarflanadi. Soliqlar — byudjetni to‘ldiradigan majburiy to‘lovlar; ular faqat qonun asosida, Oliy Majlis tomonidan belgilanadi; qoidalari Soliq kodeksida. Har kim qonunda belgilangan soliqni to‘lashi shart.
J
JasurMarkaziy bank bank tizimini boshqaradi. Bizga kelsak: o‘quv loyihasida soliq qoidasi qanday amal qilishini ota-onalar va mutaxassisdan so‘raymiz, o‘zimiz taxmin qilmaymiz.
A
AnvarIqtisod, VI bob: mamlakatlar resurs va xarajat farqi tufayli savdo qiladi. Tashqi savdo hajmi = eksport + import, saldo = eksport − import. Misol: eksport 120, import 90 bo‘lsa, hajm 210, saldo +30. Himoya: boj, kvota, litsenziya (protektsionizm); savdoni avval GATT, keyin JST (WTO) tartibga solgan.
M
MalikaValyuta kursi — bir pul birligining boshqasidagi narxi, talab va taklifdan shakllanadi: eksport o‘ssa, milliy valyutaga talab ortadi.
TexnologiyaKonstitutsiyaviy huquq asoslariIqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 3: Varaqa, soliq va tashqi savdo
Topshiriq: Eksport 120, import 90. Saldo?
🔑 Kalit: Soliq faqat qonun asosida belgilanadi; loyihamizga qanday tegishli ekanini ota-onalar va mutaxassisdan so‘raymiz.
Z
ZarinaBiologiya: seleksiya — odamga foydali yangi o‘simlik navlari, hayvon zotlari va mikroorganizm shtammlarini yaratish fani. Madaniy navlarning genofondi yovvoyi ajdodlarnikidan tor, shuning uchun yovvoyi qarindoshlardan kasallikka va qurg‘oqchilikka chidamlilik kabi belgilar qidiriladi.
J
JasurN. I. Vavilov 1920–1940-yillarda ko‘p ekspeditsiya uyushtirib, ekinlar jahon kolleksiyasini to‘pladi va madaniy o‘simliklarning kelib chiqish markazlari ta’limotini yaratdi: markazda ekin eng katta genetik xilma-xillikni ko‘rsatadi. Darslik 7 ta markazni beradi.
A
AnvarUsullar: yalpi tanlash (guruh tanlanadi, nav bir xil emas), yakka tanlash (alohida o‘simlikdan nasl, sof liniyalar), duragaylash, sun’iy mutagenez, poliploidiya, geterozis. Karpechenko karam × turp duragayini 1920-yillarda olgan. Reaksiya normasi bor: sharoit yaxshilansa ham hosil cheksiz oshmaydi.
M
MalikaFizika: geliotexnika — Quyosh energiyasini issiqlik yoki elektrga aylantiradigan qurilmalar fani. Atmosferadan tashqarida nurlanish quvvati taxminan 1360 Vt/m², Yer yuzasida ochiq osmonda 1000 Vt/m² gacha. O‘zbekistonda ochiq kunlar ko‘p, shuning uchun Quyoshdan foydalanish qulay. Ibn Sino linza yorug‘likni bir nuqtaga yig‘ishini yozgan.
J
JasurV bobni takrorlash: c = 299 792 458 m/s ≈ 3 · 10⁸ m/s; qaytish qonuni γ = α; sinish qonuni sin α : sin β = n₂ : n₁ = v₁ : v₂, n = c : v. Zich muhitdan siyrak muhitga o‘tishda to‘la ichki qaytish: sin α₀ = n₂ : n₁; optik tolada qo‘llanadi. Linza: D = 1 : F, 1 : F = 1 : d + 1 : f. Misol: 0,5 m² kollektor 1000 · 0,5 = 500 Vt gacha quvvat oladi.
Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)Fizika
🔒Qulf 4: Seleksiya va Quyosh energiyasi
Topshiriq: Ochiq osmonda 0,5 m² kollektor, 1000 Vt/m²: quvvat?
Payshanba
A
AnvarGeografiya: Kanada maydoni bo‘yicha dunyoda ikkinchi (taxminan 10 mln km²), aholisi taxminan 40 mln, poytaxti Ottava. Shimolda Shimoliy Muz okeani, sharqda Atlantika, g‘arbda Tinch okean bilan o‘ralgan; quruqlikda faqat AQSH bilan chegaradosh. Federatsiya: 10 viloyat va 3 hudud; ikkita rasmiy til; bug‘doy eksport qiladi.
J
JasurGeometriya, amaliy mashq: aylana markazidan p masofadagi P nuqta ichkarida bo‘lsa, AP · PB = R² − p²; tashqarida PA · PB = p² − R²; urinma PA = √(p² − R²). R = 10, p = 6: 100 − 36 = 64. R = 5, p = 13: urinma √(169 − 25) = √144 = 12.
Z
ZarinaKimyo: havo yoqilg‘i yoqish, sanoat va transport tufayli ifloslanadi. Kislotali yomg‘ir: S + O₂ → SO₂; 2SO₂ + O₂ → 2SO₃; SO₃ + H₂O → H₂SO₄; azot oksidlari: 4NO₂ + O₂ + 2H₂O → 4HNO₃. U o‘simlik, tuproq, bino va metallarga zarar yetkazadi. Kamaytirish: yoqilg‘ini oltingugurtdan tozalash, gazlarni ushlash.
M
MalikaChang va aerozolni ushlash: elektrofiltrlar, adsorbentlar, nam usul. Davriy qonun: 1869-yilda Mendeleyev qonunni bayon qildi; o‘shanda 63 element ma’lum edi, hozir 118. Galliy, skandiy, germaniy uchun jadvalda bo‘sh o‘rin qoldirgan.
Z
ZarinaGuruh bo‘ylab pastga atom radiusi va metallik ortadi, elektromanfiylik kamayadi; davr bo‘ylab chapdan o‘ngga atom radiusi kamayadi, nometallik va elektromanfiylik ortadi.
Topshiriq: R = 10, p = 6: ichkaridagi nuqta uchun AP · PB = ?
A
AnvarJahon tarixi: texnika taraqqiyoti malakali ishchi va savodli aholiga ehtiyojni oshirdi, rivojlangan mamlakatlarda boshlang‘ich ta’lim majburiy va ko‘pincha bepul bo‘ldi. Lekin kambag‘al oilalar bolalari maktabni erta tark etgan; AQShning ko‘p shtatida bolalar irqiga qarab alohida maktabda o‘qigan. Osiyoda G‘arb tipidagi maktablar ochila boshlagan.
Z
ZarinaGumanitar fanlar: F. Nitsshe (1844–1900) inson irodasi va qadriyatlar masalasini ko‘tardi, Z. Freyd (1856–1939) psixoanalizga asos soldi. Impressionizm — yorug‘lik va lahzalik taassurotni tasvirlaydigan san’at yo‘nalishi.
J
JasurO‘zbekiston tarixi, darslikka ko‘ra: milliy me’morchilik an’anasi saqlanib qoldi; Buxoro va Xorazm me’morlik maktablari qadimiy uslubni zamon ruhi bilan boyitdi. Sitorai Mohi Xosa — Buxoro amirining yozgi qarorgohi. Oq zal ganch o‘ymakorligi bilan bezatilgan, Shirin Murodov rahbarligida.
M
MalikaXivada Islomxo‘ja minorasi 1908–1910-yillarda qurilgan. Atamalar: peshtoq — darvoza yoki bino oldidagi bezakli yoy; ganch o‘ymakorligi; koshin — sirlangan sopol bezak; miniatura — kitobdagi kichik rasm.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 6: Ta’lim, falsafa va me’morlik
Topshiriq: Islomxo‘ja minorasi qaysi yillarda qurilgan?
M
MalikaAdabiyot: Chingiz Aytmatovning «Asrga tatigulik kun» romanidan parcha va roman haqidagi darslarda mazmunni daftarda tartib bilan so‘zlab berasiz; bu yerda parchani qayta aytmaymiz. Darslikka ko‘ra, roman 1980-yilda yozilgan, epigraf sifatida X asr arman yozuvchisi Grigor Narekatsining «Marsiyalar» kitobidan satrlar olingan.
A
AnvarPafos — grekcha pathos, ehtiros, tuyg‘u: adabiyotda asarga yo‘nalish beradigan qizg‘in tuyg‘u. Roman o‘zlikni anglash, tarixiy ildizlarni bilish haqida; bizga ham tegishli: yozuv — xotira. Hisob-kitobni yozib borsak, yilni eslay olamiz.
Z
ZarinaRus tili, umumlashtirish: bog‘lovchisiz gapda vergul sanaydi, ikki nuqta tushuntiradi yoki sabab beradi, tire qarama-qarshilik, shart, tez almashinuv va natijani bildiradi. «Весь» — to‘liq miqdor, «целый» — butun birlik yoki urg‘u. «Ведь» — ma’lum sabab, «же» — ta’kid, «неужели» — hayrat, «разве» — shubha.
J
JasurTayyorgarlik: har qoida uchun o‘z misolingizni yozing va tekshiring. Bizniki: «Записи нужны, ведь без них не видно ошибок». «Разве можно считать в уме все 48 строк?»
AdabiyotRus tili
🔒Qulf 7: Pafos, epigraf va takrorlash
Topshiriq: Pafos so‘zi qaysi tildan kelgan?
Juma
M
MalikaJuma. Aprel hisobini qo‘lda yig‘ish 1 soat ketdi va bitta xato topildi: 11 250 o‘rniga 11 520 yozilgan edi (farq 270 so‘m). Haftasiga taxminan 12 qator (sotuv, material, do‘kon ulushi, mini), oyiga 48 qator. Ota-onalar hisobni ko‘rib imzolaydi.
J
JasurA: faqat qog‘oz daftar — dastur yozishga vaqt ketmaydi, xatoni ikkinchi odam haftasiga 20 daqiqada qidiradi. B: faqat dastur — tkinter oynasi yig‘indini o‘zi hisoblaydi, yozish 2 soat; lekin xato chiqsa va qog‘oz bo‘lmasa, kattalar imzolay olmaydi. C: qog‘oz asl nusxa + dastur tekshiruvi: yozish 2 soat, haftasiga 10 daqiqa.
A
AnvarDastur yozish informatika darsi va uy ishida bajariladi, ishlab chiqarish soatlariga (10 dan 9,5) tegmaydi. Soliqqa kelsak: qonun bilan belgilangan soliq to‘lanadi; bizga qanday tegishli bo‘lishini kattalardan aniqlaymiz.
Z
ZarinaC ning yutug‘i: jamoadagi har bir yozuv ikki marta tekshiriladi (qo‘lda va dasturda), farq bo‘lsa darhol ko‘rinadi.
Siz
Men C ni taklif qilaman: qog‘oz asl nusxani kattalar imzolaydi, dastur esa 270 so‘mlik xatoni har hafta ushlaydi. B qog‘ozsiz xavfli, A xatoni kech topadi.
Iqtisodiy bilim asoslariInformatika
🔒Qulf 8: Hisob-kitobni qanday yuritamiz?
Topshiriq: Qaysi kalit C ni B dan afzal ko‘rsatdi?
🔑 Kalit: Aprel hisobida 270 so‘mlik xato topildi; ota-onalar qog‘ozni imzolaydi.
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Sitologiya va genetika asoslari)FizikaGeografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)GeometriyaKonstitutsiyaviy huquq asoslariIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 11 yulduz
Jamoa hisoboti
Qaror: qog‘oz asl nusxa + dastur
Muammo: hisob-kitobni ishonchli yuritish. Ma’lumot: aprelda 270 so‘mlik xato (11 250 o‘rniga 11 520), haftasiga ~12 qator, dastur 2 soat, ishlab chiqarish 9,5 soat/hafta; soliq faqat qonun asosida. Qaror: C, qog‘oz asl nusxa va dastur tekshiruvi, kattalar imzosi bilan. Keyingi qadam: yozgi reja va yil yakuni.
— 9-B jamoa
Topilgan kalitlar
Jasur birinchi marta qolip bilan kesdi: hammasi 2° dan kam og‘di; kesish 1,5 soat, hafta 9,5 soat.
Soliq faqat qonun asosida belgilanadi; loyihamizga qanday tegishli ekanini ota-onalar va mutaxassisdan so‘raymiz.
Aprel hisobida 270 so‘mlik xato topildi; ota-onalar qog‘ozni imzolaydi.