ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi9-sinf · 34-hafta

Hisob-kitob va yozuvlar

🎯 Missiya: Aprel hisobida xato topildi: pul yozuvlarini qanday yuritamiz?

Dushanba

MalikaDushanba. Jasur birinchi marta kesishni qolip bilan bajardi, bobo yonida qarab turdi: 3 ta ushlagich va belanchakning burchagi o‘lchandi, hammasi 2° dan kam og‘di. Kesish 1,5 soat ketdi, hafta 9,5 soat.
ZarinaOna tili: qo‘shma gap — ikki yoki undan ortiq grammatik asosdan iborat. Bog‘langan: ammo, lekin, yoki, -u (-yu), -da: «Jasur kesdi, lekin bobo tekshirdi». Ergashgan: -ki, deb, -sa: «Qolip bo‘lsa, burchak to‘g‘ri chiqadi». Bog‘lovchisiz: tushuntirish — ikki nuqta, qarama-qarshilik — tire, sanash — vergul.
JasurAlgebra: aprelning haftalik foydalari (ming so‘m): 51,75; 51,75; 51,75; 33,75. Moda — 51,75; mediana — 51,75; kenglik — 51,75 − 33,75 = 18; o‘rtacha 189 : 4 = 47,25.
AnvarChetlanishlar: +4,5; +4,5; +4,5; −13,5 — yig‘indisi nolga teng. Dispersiya D = (3 · 20,25 + 182,25) : 4 = 243 : 4 = 60,75; σ = √60,75 ≈ 7,8 ming so‘m. Matematik kutilma: belanchak X (1 yoki 0), P(1) = 0,75: E = 1 · 0,75 + 0 · 0,25 = 0,75.
Ona tiliAlgebra

Qulf 1: Qo‘shma gaplar va xarakteristikalar

Topshiriq: Aprel haftalik foydalari: 51,75; 51,75; 51,75; 33,75. Moda?

🔑 Kalit: Jasur birinchi marta qolip bilan kesdi: hammasi 2° dan kam og‘di; kesish 1,5 soat, hafta 9,5 soat.

Seshanba

JasurInformatika: grafik interfeys (GUI) oynalar, tugmalar va maydonlardan iborat. tkinter moduli Python tarkibida bor. Tartib: import tkinter as tk; oyna = tk.Tk(); oyna.title("Hisob"); oyna.geometry("250x100"). Vijetlar: tk.Label — yozuv, tk.Entry — kiritish maydoni, tk.Button — tugma; grid(row=…, column=…) bilan joylanadi; oxirida oyna.mainloop().
AnvarTugma bosilganda funksiya ishga tushadi: tugma yaratilganda command= bilan beriladi. Biz oddiy hisob oynasini yozamiz: summa kiritiladi, tugma uni umumiy yig‘indiga qo‘shadi, yozuv yig‘indini ko‘rsatadi. Harf kiritilsa, ValueError chiqadi, buni hisobga olamiz.
ZarinaIngliz tili: NNT (NGO) — hukumatdan mustaqil, odatda foyda uchun ishlamaydigan tashkilot: An NGO is an organization which works for people’s welfare. A volunteer is a person who works without being paid. Qizil Xoch 1863-yilda jang maydonlarida yaradorlarga yordam uchun tashkil etilgan.
MalikaDavomiylik: How long does it take you to cut a hanger? — It takes me twenty minutes. Transmilliy kompaniya bir necha davlatda ishlaydi, bosh kompaniyasi bitta davlatda; qo‘shma korxonani ikki yoki undan ko‘p sherik birga ochadi, aksiyadorlik jamiyatida aksiyalar bor.
JasurAfzalligi: yuqori standart, o‘qitish; kamchiligi: qattiq talab, ko‘p ish soati. Intervyu savollari: How many people work for the company? What training do you offer? Halol reklama va xalqaro nazorat muhim.
InformatikaIngliz tili

Qulf 2: Oyna, tugma va tashkilotlar

Topshiriq: tkinter da tugmani qaysi vijet yaratadi?

Chorshanba

AnvarTexnologiya: kasbiy yo‘l-yo‘riqda ikki hujjat: kasbiy maslahat varaqasida o‘quvchi haqida turli manbalardan ma’lumot yig‘iladi — ota-onalar, mehnat ta’limi o‘qituvchisi, boshqa fan o‘qituvchilari va to‘garak rahbari fikri, so‘ng sinf rahbari va maktab ma’muriyati xulosasi. Kasb tanlash varaqasini o‘quvchi o‘zi to‘ldiradi: kim bo‘lmoqchi va nega, qiziqishlari.
MalikaHar birimiz o‘z varaqamizni to‘ldiramiz. Xulosani o‘zimiz chiqaramiz, kattalar tavsiya beradi.
ZarinaHuquq: moliya — davlat, korxona va oilalar mablag‘ni yig‘ib sarflaydigan munosabatlar. Davlat byudjeti — bir yillik daromad va xarajat rejasi; maktab, kasalxona, yo‘l va ish haqiga sarflanadi. Soliqlar — byudjetni to‘ldiradigan majburiy to‘lovlar; ular faqat qonun asosida, Oliy Majlis tomonidan belgilanadi; qoidalari Soliq kodeksida. Har kim qonunda belgilangan soliqni to‘lashi shart.
JasurMarkaziy bank bank tizimini boshqaradi. Bizga kelsak: o‘quv loyihasida soliq qoidasi qanday amal qilishini ota-onalar va mutaxassisdan so‘raymiz, o‘zimiz taxmin qilmaymiz.
AnvarIqtisod, VI bob: mamlakatlar resurs va xarajat farqi tufayli savdo qiladi. Tashqi savdo hajmi = eksport + import, saldo = eksport − import. Misol: eksport 120, import 90 bo‘lsa, hajm 210, saldo +30. Himoya: boj, kvota, litsenziya (protektsionizm); savdoni avval GATT, keyin JST (WTO) tartibga solgan.
MalikaValyuta kursi — bir pul birligining boshqasidagi narxi, talab va taklifdan shakllanadi: eksport o‘ssa, milliy valyutaga talab ortadi.
TexnologiyaKonstitutsiyaviy huquq asoslariIqtisodiy bilim asoslari

Qulf 3: Varaqa, soliq va tashqi savdo

Topshiriq: Eksport 120, import 90. Saldo?

🔑 Kalit: Soliq faqat qonun asosida belgilanadi; loyihamizga qanday tegishli ekanini ota-onalar va mutaxassisdan so‘raymiz.

ZarinaBiologiya: seleksiya — odamga foydali yangi o‘simlik navlari, hayvon zotlari va mikroorganizm shtammlarini yaratish fani. Madaniy navlarning genofondi yovvoyi ajdodlarnikidan tor, shuning uchun yovvoyi qarindoshlardan kasallikka va qurg‘oqchilikka chidamlilik kabi belgilar qidiriladi.
JasurN. I. Vavilov 1920–1940-yillarda ko‘p ekspeditsiya uyushtirib, ekinlar jahon kolleksiyasini to‘pladi va madaniy o‘simliklarning kelib chiqish markazlari ta’limotini yaratdi: markazda ekin eng katta genetik xilma-xillikni ko‘rsatadi. Darslik 7 ta markazni beradi.
AnvarUsullar: yalpi tanlash (guruh tanlanadi, nav bir xil emas), yakka tanlash (alohida o‘simlikdan nasl, sof liniyalar), duragaylash, sun’iy mutagenez, poliploidiya, geterozis. Karpechenko karam × turp duragayini 1920-yillarda olgan. Reaksiya normasi bor: sharoit yaxshilansa ham hosil cheksiz oshmaydi.
MalikaFizika: geliotexnika — Quyosh energiyasini issiqlik yoki elektrga aylantiradigan qurilmalar fani. Atmosferadan tashqarida nurlanish quvvati taxminan 1360 Vt/m², Yer yuzasida ochiq osmonda 1000 Vt/m² gacha. O‘zbekistonda ochiq kunlar ko‘p, shuning uchun Quyoshdan foydalanish qulay. Ibn Sino linza yorug‘likni bir nuqtaga yig‘ishini yozgan.
JasurV bobni takrorlash: c = 299 792 458 m/s ≈ 3 · 10⁸ m/s; qaytish qonuni γ = α; sinish qonuni sin α : sin β = n₂ : n₁ = v₁ : v₂, n = c : v. Zich muhitdan siyrak muhitga o‘tishda to‘la ichki qaytish: sin α₀ = n₂ : n₁; optik tolada qo‘llanadi. Linza: D = 1 : F, 1 : F = 1 : d + 1 : f. Misol: 0,5 m² kollektor 1000 · 0,5 = 500 Vt gacha quvvat oladi.
Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)Fizika

Qulf 4: Seleksiya va Quyosh energiyasi

Topshiriq: Ochiq osmonda 0,5 m² kollektor, 1000 Vt/m²: quvvat?

Payshanba

AnvarGeografiya: Kanada maydoni bo‘yicha dunyoda ikkinchi (taxminan 10 mln km²), aholisi taxminan 40 mln, poytaxti Ottava. Shimolda Shimoliy Muz okeani, sharqda Atlantika, g‘arbda Tinch okean bilan o‘ralgan; quruqlikda faqat AQSH bilan chegaradosh. Federatsiya: 10 viloyat va 3 hudud; ikkita rasmiy til; bug‘doy eksport qiladi.
JasurGeometriya, amaliy mashq: aylana markazidan p masofadagi P nuqta ichkarida bo‘lsa, AP · PB = R² − p²; tashqarida PA · PB = p² − R²; urinma PA = √(p² − R²). R = 10, p = 6: 100 − 36 = 64. R = 5, p = 13: urinma √(169 − 25) = √144 = 12.
ZarinaKimyo: havo yoqilg‘i yoqish, sanoat va transport tufayli ifloslanadi. Kislotali yomg‘ir: S + O₂ → SO₂; 2SO₂ + O₂ → 2SO₃; SO₃ + H₂O → H₂SO₄; azot oksidlari: 4NO₂ + O₂ + 2H₂O → 4HNO₃. U o‘simlik, tuproq, bino va metallarga zarar yetkazadi. Kamaytirish: yoqilg‘ini oltingugurtdan tozalash, gazlarni ushlash.
MalikaChang va aerozolni ushlash: elektrofiltrlar, adsorbentlar, nam usul. Davriy qonun: 1869-yilda Mendeleyev qonunni bayon qildi; o‘shanda 63 element ma’lum edi, hozir 118. Galliy, skandiy, germaniy uchun jadvalda bo‘sh o‘rin qoldirgan.
ZarinaGuruh bo‘ylab pastga atom radiusi va metallik ortadi, elektromanfiylik kamayadi; davr bo‘ylab chapdan o‘ngga atom radiusi kamayadi, nometallik va elektromanfiylik ortadi.
Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)GeometriyaKimyo

Qulf 5: Kanada, vatarlar va kislotali yomg‘ir

Topshiriq: R = 10, p = 6: ichkaridagi nuqta uchun AP · PB = ?

AnvarJahon tarixi: texnika taraqqiyoti malakali ishchi va savodli aholiga ehtiyojni oshirdi, rivojlangan mamlakatlarda boshlang‘ich ta’lim majburiy va ko‘pincha bepul bo‘ldi. Lekin kambag‘al oilalar bolalari maktabni erta tark etgan; AQShning ko‘p shtatida bolalar irqiga qarab alohida maktabda o‘qigan. Osiyoda G‘arb tipidagi maktablar ochila boshlagan.
ZarinaGumanitar fanlar: F. Nitsshe (1844–1900) inson irodasi va qadriyatlar masalasini ko‘tardi, Z. Freyd (1856–1939) psixoanalizga asos soldi. Impressionizm — yorug‘lik va lahzalik taassurotni tasvirlaydigan san’at yo‘nalishi.
JasurO‘zbekiston tarixi, darslikka ko‘ra: milliy me’morchilik an’anasi saqlanib qoldi; Buxoro va Xorazm me’morlik maktablari qadimiy uslubni zamon ruhi bilan boyitdi. Sitorai Mohi Xosa — Buxoro amirining yozgi qarorgohi. Oq zal ganch o‘ymakorligi bilan bezatilgan, Shirin Murodov rahbarligida.
MalikaXivada Islomxo‘ja minorasi 1908–1910-yillarda qurilgan. Atamalar: peshtoq — darvoza yoki bino oldidagi bezakli yoy; ganch o‘ymakorligi; koshin — sirlangan sopol bezak; miniatura — kitobdagi kichik rasm.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 6: Ta’lim, falsafa va me’morlik

Topshiriq: Islomxo‘ja minorasi qaysi yillarda qurilgan?

MalikaAdabiyot: Chingiz Aytmatovning «Asrga tatigulik kun» romanidan parcha va roman haqidagi darslarda mazmunni daftarda tartib bilan so‘zlab berasiz; bu yerda parchani qayta aytmaymiz. Darslikka ko‘ra, roman 1980-yilda yozilgan, epigraf sifatida X asr arman yozuvchisi Grigor Narekatsining «Marsiyalar» kitobidan satrlar olingan.
AnvarPafos — grekcha pathos, ehtiros, tuyg‘u: adabiyotda asarga yo‘nalish beradigan qizg‘in tuyg‘u. Roman o‘zlikni anglash, tarixiy ildizlarni bilish haqida; bizga ham tegishli: yozuv — xotira. Hisob-kitobni yozib borsak, yilni eslay olamiz.
ZarinaRus tili, umumlashtirish: bog‘lovchisiz gapda vergul sanaydi, ikki nuqta tushuntiradi yoki sabab beradi, tire qarama-qarshilik, shart, tez almashinuv va natijani bildiradi. «Весь» — to‘liq miqdor, «целый» — butun birlik yoki urg‘u. «Ведь» — ma’lum sabab, «же» — ta’kid, «неужели» — hayrat, «разве» — shubha.
JasurTayyorgarlik: har qoida uchun o‘z misolingizni yozing va tekshiring. Bizniki: «Записи нужны, ведь без них не видно ошибок». «Разве можно считать в уме все 48 строк?»
AdabiyotRus tili

Qulf 7: Pafos, epigraf va takrorlash

Topshiriq: Pafos so‘zi qaysi tildan kelgan?

Juma

MalikaJuma. Aprel hisobini qo‘lda yig‘ish 1 soat ketdi va bitta xato topildi: 11 250 o‘rniga 11 520 yozilgan edi (farq 270 so‘m). Haftasiga taxminan 12 qator (sotuv, material, do‘kon ulushi, mini), oyiga 48 qator. Ota-onalar hisobni ko‘rib imzolaydi.
JasurA: faqat qog‘oz daftar — dastur yozishga vaqt ketmaydi, xatoni ikkinchi odam haftasiga 20 daqiqada qidiradi. B: faqat dastur — tkinter oynasi yig‘indini o‘zi hisoblaydi, yozish 2 soat; lekin xato chiqsa va qog‘oz bo‘lmasa, kattalar imzolay olmaydi. C: qog‘oz asl nusxa + dastur tekshiruvi: yozish 2 soat, haftasiga 10 daqiqa.
AnvarDastur yozish informatika darsi va uy ishida bajariladi, ishlab chiqarish soatlariga (10 dan 9,5) tegmaydi. Soliqqa kelsak: qonun bilan belgilangan soliq to‘lanadi; bizga qanday tegishli bo‘lishini kattalardan aniqlaymiz.
ZarinaC ning yutug‘i: jamoadagi har bir yozuv ikki marta tekshiriladi (qo‘lda va dasturda), farq bo‘lsa darhol ko‘rinadi.
Men C ni taklif qilaman: qog‘oz asl nusxani kattalar imzolaydi, dastur esa 270 so‘mlik xatoni har hafta ushlaydi. B qog‘ozsiz xavfli, A xatoni kech topadi.
Iqtisodiy bilim asoslariInformatika

Qulf 8: Hisob-kitobni qanday yuritamiz?

Topshiriq: Qaysi kalit C ni B dan afzal ko‘rsatdi?

🔑 Kalit: Aprel hisobida 270 so‘mlik xato topildi; ota-onalar qog‘ozni imzolaydi.

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Sitologiya va genetika asoslari)FizikaGeografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)GeometriyaKonstitutsiyaviy huquq asoslariIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 11 yulduz

Jamoa hisoboti

Qaror: qog‘oz asl nusxa + dastur

Muammo: hisob-kitobni ishonchli yuritish. Ma’lumot: aprelda 270 so‘mlik xato (11 250 o‘rniga 11 520), haftasiga ~12 qator, dastur 2 soat, ishlab chiqarish 9,5 soat/hafta; soliq faqat qonun asosida. Qaror: C, qog‘oz asl nusxa va dastur tekshiruvi, kattalar imzosi bilan. Keyingi qadam: yozgi reja va yil yakuni.

— 9-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Jasur birinchi marta qolip bilan kesdi: hammasi 2° dan kam og‘di; kesish 1,5 soat, hafta 9,5 soat.
  2. Soliq faqat qonun asosida belgilanadi; loyihamizga qanday tegishli ekanini ota-onalar va mutaxassisdan so‘raymiz.
  3. Aprel hisobida 270 so‘mlik xato topildi; ota-onalar qog‘ozni imzolaydi.

Yulduzli savollar

  1. 11 520 − 11 250 = ?

  2. Eksport 120, import 90 bo‘lsa, savdo hajmi?

  3. O‘ylab ko‘r: nega faqat dasturni tanlamadik?

Hikoyadagi darslar