ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)

Diduragay masalalar, gerbariy va genlar o‘zaro ta’siri

Darslar 51–53 · 3 ta dars · A. Zikiryayev, A. To‘xtayev, I. Azimov, N. Sonin. Biologiya. Sitologiya va genetika asoslari, 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
52

7-laboratoriya mashg‘uloti: g‘o‘za, pomidor, nomozshomgul chatishtirish natijalarini gerbariy asosida o‘rganish

Darslik: 142-bet
MaqsadGerbariy namunalari asosida g‘o‘za, pomidor va namozshomgulning irsiy belgilarini (dominant, retsessiv, oraliq) aniqlash.
Yangi so‘zlar
gerbariy · herbariumnav · varietyoraliq belgi · intermediate traitbelgilarni jadvalga yozish · tabulating traits
Tushuntirish

Gerbariy — quritilgan va qog‘ozga mahkamlangan o‘simlik namunalari to‘plami; u o‘simlikning tuzilishi va belgilarini ko‘rib solishtirishga imkon beradi. Bu ishda siz uchta o‘simlikning navlarini solishtirasiz: pomidorning mevasi shakli va rangi, g‘o‘zaning hosil shoxi va tola rangi, namozshomgulning gul rangi. Har bir belgi uchun qaysi shakli ota-ona navlarida va F1 da ko‘rinishini (yoki darslikdagi ma’lumotni) aniqlab, uni dominant, retsessiv yoki oraliq deb jadvalga yozasiz: F1 ota-onalardan birini takrorlasa, o‘sha belgi dominant; ikkalasi oralig‘ida bo‘lsa, oraliq belgi (chala dominantlik). Gerbariy faqat fenotipni ko‘rsatadi, genotipni esa chatishtirish natijalari va avlodlar sonidan aniqlash mumkin. Namunalar bilan ehtiyot bo‘lib ishlang, o‘qituvchi ko‘rsatmasiga rioya qiling, namunalarni og‘izga olmang, ish oxirida qo‘llarni yuving.

!Diqqat!
Gerbariy namunalarini ehtiyot qiling, og‘izga solmang; ishdan so‘ng qo‘llarni yuving.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Muzeydagi gerbariy varag‘ida o‘simlik qayerda va qachon yig‘ilgani yoziladi. Yuz yil o‘tgach olimlar uni yangi o‘simliklar bilan solishtirib, belgilar o‘zgargan-o‘zgarmaganini ko‘radi.

Kim ishlatadi

Botanik gerbariy tuzadi, o‘simlik navlarini ro‘yxatga oluvchi mutaxassis navlarni tavsiflaydi, maktab biologiya to‘garagi a’zolari kuzatuvlarni saqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Yerga tushgan bitta bargni (yulmasdan) olib, og‘ir kitob orasida bir hafta quriting; sana va joyni yozib qo‘ying, keyin qo‘lni yuving.

Namunalar
Namozshomgul: qizil × oq → F1 pushti — oraliq belgi; shuning uchun qizil ham, oq ham dominant emas.
Pomidor: yumaloq mevali nav × noksimon mevali nav → F1 hammasi yumaloq: yumaloq shakl dominant (A), noksimon retsessiv (a).
Sinfda faoliyat

«Gerbariy jadvali». O‘qituvchi bergan gerbariy yoki rasmlar asosida jadvalni to‘ldiring: o‘simlik — belgi — dominant — retsessiv — oraliq. Natijani sinfda himoya qiling.

Mashq
1
Gerbariy nima?
2
F1 pushti gulli bo‘lsa, ota-onalari qizil va oq bo‘lgan namozshomgulda qanday irsiylanish bor?
3
Pomidor navlari F2 da 3:1 ajralsa va 400 ta pomidor olinsa, nechtasi retsessiv bo‘ladi?
4
Nima uchun gerbariy bo‘yicha o‘simlikning genotipini aniq aytib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi yangi mahsulotHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →