ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Ikkilangan burchak va keltirish formulalari

Darslar 26–27 · 2 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
27

Keltirish formulalari

Darslik: 129–134-betlar
MaqsadKeltirish formulalarini va funksiya davri tushunchasini bilish; istalgan burchakning sinus, kosinus va tangensini o‘tkir burchak qiymatlariga keltirish.
Yangi so‘zlar
keltirish formulalari · reduction formulasdavriy funksiya · periodic functionfunksiya davri · period of a functiono‘tkir burchak · acute angle
Tushuntirish

Keltirish formulalari istalgan burchakning funksiyalarini o‘tkir burchak funksiyalariga keltiradi. Sinus va kosinusning davri 2π: sin(α + 2πk) = sin α, cos(α + 2πk) = cos α (k ∈ Z); tangens va kotangensning davri π: tg(α + πk) = tg α. Davriy funksiya deb shunday T ≠ 0 soni bor funksiyaga aytiladi, uning uchun f(x − T) = f(x) = f(x + T); eng kichik musbat T asosiy davr. Yana: sin(π − α) = sin α, cos(π − α) = −cos α; sin(π/2 − α) = cos α, cos(π/2 − α) = sin α. Hisoblash tartibi: 1) burchakdagi to‘la aylanishlarni (2π yoki 360° ning butun karralisini) olib tashlaymiz; 2) qolgan burchakni π ± α yoki π/2 ± α ko‘rinishda yozamiz; 3) formulani qo‘llab, chorak bo‘yicha ishorani aniqlaymiz.

xy−6−4−2246−220y = sin x2π
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Hafta kunlari har 7 kunda takrorlanadi, xuddi sinus har 2π da takrorlangani kabi. 100 kundan keyingi hafta kunini topish uchun to‘liq haftalarni tashlaymiz: 100 − 14 · 7 = 2, ya’ni ikki kundan keyingi kun.

Kim ishlatadi

Taqvim tuzuvchisi sanalarni davriylik bo‘yicha hisoblaydi, astronom takrorlanuvchi hodisalarni bashorat qiladi, dengiz suvi ko‘tarilishi jadvalini tuzuvchi takrorlanuvchi ko‘tarilish va pasayishni hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugundan 40 kun keyin hafta kuni qaysi ekanini to‘liq haftalarni tashlab topib, taqvimdan tekshiring.

Namunalar
sin 1230°: 1230° = 3 · 360° + 150°, sin 1230° = sin 150° = sin(180° − 30°) = sin 30° = 1/2.
cos(11π/6) = cos(2π − π/6) = cos(−π/6) = cos(π/6) = √3/2. tg 225° = tg(180° + 45°) = tg 45° = 1.
Sinfda faoliyat

«Burchakni qisqartir»: kartochkalarda katta burchaklar (750°, 1230°, 7π/3...) yozilgan; jamoalar to‘la aylanishlarni olib tashlab, burchakni jadvaldagi qiymatga keltiradi va sinus yoki kosinusni aytadi.

Mashq
1
sin 750° ni hisoblang.
2
cos(7π/3) ni hisoblang.
3
1230° − 3 · 360° nechaga teng?
4
Nima uchun 2π sinusning davri bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahordan oldingi qarorHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →