☰ Mundarija · Rus tili

Aniq shaxsli va noaniq shaxsli gaplar

Darslar 17–18 · 2 ta dars · M. E. Rojnova, U. T. Yaminova. Rus tili, 8-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
18

§ 18. Noaniq subyektning harakati: noaniq shaxsli gap

Darslik: 63–65-betlar
MaqsadNoaniq shaxsli gapni topish va tuzish; uni ikki bosh bo‘lakli gapdan farqlash.
Yangi so‘zlar
noaniq shaxsli gap · неопределённо-личное предложениеharakat bajaruvchi · производитель действияko‘plik · множественное числоumumlashgan ma’no · обобщённое значение
Tushuntirish

Noaniq shaxsli gap («неопределённо-личное предложение») — harakatning o‘ziga e’tibor qaratiladigan, uni kim bajarganining ahamiyati yo‘q yoki noma’lum bo‘lgan bir bosh bo‘lakli gap. Kesim hozirgi yoki kelasi zamonda 3-shaxs ko‘plikdagi, o‘tgan zamonda ko‘plikdagi fe’l bilan ifodalanadi: «В дверь стучат», «Тебя ждут у входа», «Мне принесли письмо». Ega yo‘q va aytilmaydi (agar qo‘shsak gap ikki bosh bo‘lakli bo‘lib qoladi: «Какие-то люди принесли письмо»). Bunday gaplar maqollarda, ko‘rsatma va retseptlarda umumlashgan ma’no bildiradi: «Встречают по одёжке, провожают по уму»; «Рис промывают и заливают водой».

Namunalar
Qiyoslang: «Окно разбили» (kim ekani muhim emas, bir bosh bo‘lak) va «Какие-то мальчишки разбили окно» (ega bor, ikki bosh bo‘lakli).
Ko‘rsatma: «Рис промывают, заливают водой и варят на медленном огне» — kimligi muhim emas, hammaga tegishli. Maqol: «Встречают по одёжке, провожают по уму».
Sinfda faoliyat

«Kim bo‘lsa ham». Sinf noma’lum shaxs harakatini 5 ta gapda aytadi («В классе включили свет», «Книгу вернули»); qaysi gaplarda ega qo‘shib bo‘lmasligini isbotlaydi.

Mashq
1
Noaniq shaxsli gapga aylantiring: «Почтальон принёс нам письмо».
2
Turini ayting: «В классе включили свет», «Включаю свет», «Включи свет!»
3
Noaniq shaxsli gap tuzing: «стучать, звать, ремонтировать».
4
Nega «Тебя ждут у входа» gapida bajaruvchi aytilmaydi?