§ 18. Noaniq subyektning harakati: noaniq shaxsli gap
Noaniq shaxsli gap («неопределённо-личное предложение») — harakatning o‘ziga e’tibor qaratiladigan, uni kim bajarganining ahamiyati yo‘q yoki noma’lum bo‘lgan bir bosh bo‘lakli gap. Kesim hozirgi yoki kelasi zamonda 3-shaxs ko‘plikdagi, o‘tgan zamonda ko‘plikdagi fe’l bilan ifodalanadi: «В дверь стучат», «Тебя ждут у входа», «Мне принесли письмо». Ega yo‘q va aytilmaydi (agar qo‘shsak gap ikki bosh bo‘lakli bo‘lib qoladi: «Какие-то люди принесли письмо»). Bunday gaplar maqollarda, ko‘rsatma va retseptlarda umumlashgan ma’no bildiradi: «Встречают по одёжке, провожают по уму»; «Рис промывают и заливают водой».
| ikki tarkibli | noaniq shaxsli |
|---|---|
| Рабочие починили мост. | Мост починили. |
| Кто-то постучал в дверь. | В дверь постучали. |
| Гости ждут нас. | Нас ждут. |
Muzey zalidagi yozuvda rus tilida «Экспонаты руками не трогают» yozilgan edi. Kim tegmasligi aytilmagan, chunki qoida hamma uchun. Mehmonlar yozuvni o‘qib, qo‘llarini orqaga qo‘ydi.
Yozuv mualliflari, muzey xodimlari va qoida tuzuvchilar hamma uchun umumiy qoidani ijrochini nomlamay yozadi.
Rus tilida ikki umumiy qoida yozing, ijrochi nomlanmasin: «В читальном зале разговаривают тихо.» va yana bitta. Qoida odamlarga nima uchun kerakligini ayting.
«Kim bo‘lsa ham». Sinf noma’lum shaxs harakatini 5 ta gapda aytadi («В классе включили свет», «Книгу вернули»); qaysi gaplarda ega qo‘shib bo‘lmasligini isbotlaydi.