ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Aniq shaxsli va noaniq shaxsli gaplar

Darslar 17–18 · 2 ta dars · M. E. Rojnova, U. T. Yaminova. Rus tili, 8-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
18

§ 18. Noaniq subyektning harakati: noaniq shaxsli gap

Darslik: 63–65-betlar
MaqsadNoaniq shaxsli gapni topish va tuzish; uni ikki bosh bo‘lakli gapdan farqlash.
Yangi so‘zlar
noaniq shaxsli gap · неопределённо-личное предложениеharakat bajaruvchi · производитель действияko‘plik · множественное числоumumlashgan ma’no · обобщённое значение
Tushuntirish

Noaniq shaxsli gap («неопределённо-личное предложение») — harakatning o‘ziga e’tibor qaratiladigan, uni kim bajarganining ahamiyati yo‘q yoki noma’lum bo‘lgan bir bosh bo‘lakli gap. Kesim hozirgi yoki kelasi zamonda 3-shaxs ko‘plikdagi, o‘tgan zamonda ko‘plikdagi fe’l bilan ifodalanadi: «В дверь стучат», «Тебя ждут у входа», «Мне принесли письмо». Ega yo‘q va aytilmaydi (agar qo‘shsak gap ikki bosh bo‘lakli bo‘lib qoladi: «Какие-то люди принесли письмо»). Bunday gaplar maqollarda, ko‘rsatma va retseptlarda umumlashgan ma’no bildiradi: «Встречают по одёжке, провожают по уму»; «Рис промывают и заливают водой».

ikki tarkiblinoaniq shaxsli
Рабочие починили мост.Мост починили.
Кто-то постучал в дверь.В дверь постучали.
Гости ждут нас.Нас ждут.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Muzey zalidagi yozuvda rus tilida «Экспонаты руками не трогают» yozilgan edi. Kim tegmasligi aytilmagan, chunki qoida hamma uchun. Mehmonlar yozuvni o‘qib, qo‘llarini orqaga qo‘ydi.

Kim ishlatadi

Yozuv mualliflari, muzey xodimlari va qoida tuzuvchilar hamma uchun umumiy qoidani ijrochini nomlamay yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Rus tilida ikki umumiy qoida yozing, ijrochi nomlanmasin: «В читальном зале разговаривают тихо.» va yana bitta. Qoida odamlarga nima uchun kerakligini ayting.

Namunalar
Qiyoslang: «Окно разбили» (kim ekani muhim emas, bir bosh bo‘lak) va «Какие-то мальчишки разбили окно» (ega bor, ikki bosh bo‘lakli).
Ko‘rsatma: «Рис промывают, заливают водой и варят на медленном огне» — kimligi muhim emas, hammaga tegishli. Maqol: «Встречают по одёжке, провожают по уму».
Sinfda faoliyat

«Kim bo‘lsa ham». Sinf noma’lum shaxs harakatini 5 ta gapda aytadi («В классе включили свет», «Книгу вернули»); qaysi gaplarda ega qo‘shib bo‘lmasligini isbotlaydi.

Mashq
1
Noaniq shaxsli gapga aylantiring: «Почтальон принёс нам письмо».
2
Turini ayting: «В классе включили свет», «Включаю свет», «Включи свет!»
3
Noaniq shaxsli gap tuzing: «стучать, звать, ремонтировать».
4
Nega «Тебя ждут у входа» gapida bajaruvchi aytilmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘lda aylantiriladigan Yangi yil yulduziHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →