Darslar 36–37 · 2 ta dars · M. E. Rojnova, U. T. Yaminova. Rus tili, 8-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
36
S. A. Yesenin: hayoti va tabiat she’rlari
Darslik: 134–136-betlar
MaqsadS. A. Yesenin hayoti bilan tanishish; ikki she’rini («Задремали звёзды золотые…», «Прячет месяц за овинами…») ifodali o‘qish; shaxslantirish va epitetlarni topish.
S. A. Yesenin 1895-yil 3-oktabrda Ryazan guberniyasidagi Konstantinovo qishlog‘ida dehqon oilasida tug‘ilgan. Qishloq maktabi va cherkov-sinf maktabini tugatgan. 1912-yilda Moskvaga ko‘chgan, bosmaxonada ishlagan, adabiy-musiqiy to‘garak va xalq universiteti ma’ruzalariga qatnashgan. Dastlabki she’rlari 1914-yilda Moskva jurnallarida chiqqan; 1915-yildan Petrogradda yashagan va tez orada «dehqon shoiri» shuhratini olgan. 1919–1921-yillarda ko‘p sayohat qilgan, 1921-yilda Toshkent, Buxoro va Samarqandda bo‘lgan. 1922–1923-yillarda Germaniya, Fransiya, Italiya, Kanada va AQShga borgan; vatanga qaytgach, tug‘ilgan Konstantinovoga tez-tez kelib turgan. U ijodida rus kishisining ma’naviy go‘zalligini, rus tabiatining betakrorligini ko‘rsatgan, o‘zi haqida «Men qishloqning oxirgi shoiriman» degan. Yesenin 1925-yil 28-dekabrda fojiali halok bo‘lgan.
Namunalar
«Задремали звёзды золотые…»: she’rda yozgi tong otishi tasvirlanadi. Tabiat go‘yo uyqudan uyg‘onayotgan tirik mavjudot: yulduzlar mudraydi, qayinlar jilmayib sochini taraydi, shudring tomchilari yaltiraydi, hatto qichitqi o‘t ham hammaga xayrli tong tilaydi. Shoir shaxslantirish va rangli epitetlar (oltin, kumush, yashil) bilan quvonchli kayfiyat yaratadi.
«Прячет месяц за овинами…»: she’rda tun o‘rnini tongga bo‘shatib beradi — oy yashirinadi, sharqda shafaq yonadi. Bahor esa oddiy qishloq yo‘lovchisi qiyofasida kirib keladi, qayinlarni bezaydi va bog‘ga kapalakdek yengil uchib kiradi. Shaxslantirish bahorni tirik, mehribon mehmon qilib ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat
«Tabiat tirildi». Ikki she’rdan shaxslantirishlarni («березки улыбнулись», «весна прибрела») topib, jadvalga yozing va ularning ma’nosini ayting.
Mashq
1
Yesenin qaysi yili va qayerda tug‘ilgan?
1895-yil, Ryazan guberniyasi, Konstantinovo.
2
1921-yilda Yesenin O‘zbekistonning qaysi shaharlarida bo‘lgan?