☰ Mundarija · Rus tili

A. S. Pushkin: hayoti va lirikasi

Darslar 24 · 1 ta dars · M. E. Rojnova, U. T. Yaminova. Rus tili, 8-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
24

A. S. Pushkin: hayoti va lirikasi. «Я помню чудное мгновенье…»

Darslik: 81–84-betlar
MaqsadA. S. Pushkinning hayoti va ijodi bilan tanishish; adabiyotning uch turini va lirika janrini bilish; «Я помню чудное мгновенье…» she’rini tushunish.
Yangi so‘zlar
lirika · лирикаepitet · эпитетsurgun · ссылкаlirik qahramon · лирический герой
Tushuntirish

A. S. Pushkin 1799-yilda Moskvada, uncha badavlat bo‘lmagan zodagon oilada tug‘ilgan. Uning tarbiyasi bilan buvisi M. A. Gannibal (unga rus tilida o‘qish-yozishni o‘rgatgan), enaga Arina Rodionovna (xalq qo‘shiq va ertaklarini aytib bergan) va fransuz tarbiyachi shug‘ullangan. 1811-yilda Tsarskoye Selo litseyiga kirgan, 1817-yilda tamomlab Peterburgda xizmat qilgan; erkinlik haqidagi she’rlari uchun 1820-yilda surgun qilingan. 1830-yil kuzida Boldinoda «Повести Белкина», «Евгений Онегин»ning so‘nggi boblari va ko‘plab lirik she’rlarini yozgan. U 1837-yilda duelda olgan jarohatdan vafot etgan. Adabiyot uch turga bo‘linadi: epos (roman, qissa, hikoya), drama (fojia, komediya) va lirika. Lirikada shaxsning ichki kechinmalari, his-tuyg‘ulari tasvirlanadi; so‘z qadimgi yunoncha «lira» asbobidan kelib chiqqan. Pushkinning sevgi lirikasi va tabiat lirikasi («Осень», «Зимнее утро») mashhur.

Namunalar
«К*** (Я помню чудное мгновенье…)» mazmuni: shoir bir lahzalik ajoyib uchrashuvni eslaydi — u «sof go‘zallik daho»siday ko‘ringan. Yillar o‘tib bo‘ronlar orzularni tarqatib yubordi, shoir uning ovozini unutdi, surgunda ilhom va muhabbatsiz kunlar o‘tdi. Keyin qalb uyg‘ondi, u yana paydo bo‘ldi va yurak quvonchdan urib, ilhom, hayot, ko‘z yoshlari va sevgi qaytdi.
Epitetlar she’rdan: «чудное мгновенье, мимолётное виденье, голос нежный, небесные черты» — ular lahza va ayol qiyofasini obrazli qiladi. Birinchi bandning ikki satri beshinchi bandda deyarli aynan takrorlanadi va she’rni halqa kabi bog‘laydi.
Sinfda faoliyat

«Lirika yoki epos?» O‘qituvchi qisqa parchalar o‘qiydi (his-tuyg‘u / voqea); o‘quvchilar tur nomini aytadi va isbotlaydi.

Mashq
1
Pushkin qachon va qayerda tug‘ilgan, qaysi litseyda o‘qigan?
2
Pushkinning tarbiyasi bilan kimlar shug‘ullangan?
3
Adabiyotning uch turini ayting va lirikaning o‘ziga xosligini tushuntiring.
4
Nega she’rda «Как мимолётное виденье…» bilan boshlanuvchi ikki satr ikki marta (1- va 5-bandda) takrorlanadi?