☰ Mundarija · Rus tili

I. S. Turgenev: «Бирюк»

Darslar 27 · 1 ta dars · M. E. Rojnova, U. T. Yaminova. Rus tili, 8-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
27

I. S. Turgenev: hayoti. «Бирюк» hikoyasi («Записки охотника»dan)

Darslik: 97–103-betlar
MaqsadI. S. Turgenev hayoti va «Записки охотника» turkumi bilan tanishish; «Бирюк» hikoyasini mazmuni bo‘yicha aytib berish; tabiat tasviri va qahramonlar xarakterini baholash.
Yangi so‘zlar
krepostnoy huquq · крепостное правоo‘rmon qorovuli · лесникmanzara tasviri · пейзажhikoya · рассказ
Tushuntirish

I. S. Turgenev 1818-yilda Orelda tug‘ilgan, bolaligi Spasskoye-Lutovinovo mulkida o‘tgan, nemis, fransuz va ingliz tillarini bolaligidan bilgan. U Moskva, Peterburg va Berlin universitetlarida o‘qigan. 1847-yilda «Современник» jurnalida «Хорь и Калиныч» ocherki bosilgan — «Записки охотника» turkumining birinchi hikoyasi. Turkumda yozuvchi inson bilan tabiat o‘rtasidagi uzviy aloqani va krepostnoy huquqning dahshatini ko‘rsatib, har bir inson kelib chiqishidan qat’i nazar hurmatga loyiq ekanini isbotlaydi. 1852-yilda Gogol vafotiga nekrolog yozgani uchun hibsga olingan, hibsda «Муму» qissasini yozgan. «Отцы и дети» kabi romanlari unga chinakam shuhrat keltirgan; 1883-yilda Parij yaqinidagi Buživalda vafot etgan. «Бирюк» — turkumdan hikoya, unda ovchi-hikoyachi o‘rmon qorovuli bilan to‘qnashadi.

Namunalar
«Бирюк» mazmuni: ovdan qaytayotgan hikoyachi o‘rmonda qattiq momaqaldiroqqa duch keladi; uni o‘rmon qorovuli Foma, laqabi Biryuk, o‘z kulbasiga olib boradi. Dehqonlar Biryukdan o‘t kabi qo‘rqadi: u hech narsaga ko‘nmaydigan, kuchli qorovul. Ular o‘rmonda bolta ovozini eshitadi, Biryuk borib o‘g‘rini ushlaydi — bu yirtiq kiyimli, och dehqon edi.
Davomi: hikoyachi daraxt uchun to‘lashni taklif qiladi; dehqon ochlikdan kesganini aytib, otini qaytarishni so‘raydi, Biryuk «men ham qaramman» deydi. Dehqon qo‘rquv va umidsizlikda baqiradi, shunda Biryuk to‘satdan uni qo‘yib yuboradi. Hikoyachi uni yaxshi odam deb ataydi, u esa bezovta bo‘lib «aytmang» deydi va hikoyachini o‘rmon chetigacha kuzatib qo‘yadi.
Sinfda faoliyat

«Biryuk haqida ikki fikr». Sinf ikki guruhga bo‘linadi: biri uni qo‘rqinchli, ikkinchisi mehribon deb isbotlaydi (parchadagi harakatlar bilan).

Mashq
1
Turgenev qaysi turkum yozgan va birinchi hikoya nomi nima?
2
Turgenev nega hibsga olingan va hibsda nima yozgan?
3
Dehqonlar Biryukni nega «o‘t kabi» qo‘rqishadi?
4
Nega Biryuk o‘g‘rini oxirida qo‘yib yubordi? Bu uning haqida nima deydi?