Darslar 25 · 1 ta dars · M. E. Rojnova, U. T. Yaminova. Rus tili, 8-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
25
M. Yu. Lermontov: hayoti. «Карагёз» («Герой нашего времени» romanidan parcha)
Darslik: 85–89-betlar
MaqsadM. Yu. Lermontov hayoti bilan tanishish; «Карагёз» parchasini mazmuni bo‘yicha aytib berish; qahramon xarakteri tasvir va xatti-harakat orqali qanday ochilishini ko‘rsatish.
Yangi so‘zlar
roman · романparcha · отрывокkunak · кунакchopqir ot · скакун
Tushuntirish
M. Yu. Lermontov 1814-yilda Moskvada tug‘ilgan; bolaligi Tarxan qishlog‘ida buvisi E. A. Arsenyeva qo‘lida o‘tgan, onasi u uch yoshga to‘lmay vafot etgan. U Moskva universiteti qoshidagi pansionda, so‘ng universitetda o‘qigan, Peterburgda gvardiya praporshchiklari maktabini tugatib, gusar polkida xizmat qilgan. 1837-yilda Pushkin o‘limiga bag‘ishlangan «Смерть поэта» she’ri uchun Kavkazga surgun qilingan, 1838-yilda qaytgan. «Герой нашего времени» romani ustida 1838–1840-yillarda ishlagan. 1841-yilda Pyatigorsk yaqinidagi Mashuk tog‘i etagida Martynov bilan duelda halok bo‘lgan. «Карагёз» — shu romandan parcha: unda qahramon Kazbich va uning sevimli oti tasvirlanadi. Muallif Kazbichning xarakterini otga munosabati, so‘zlari va xatti-harakatlari orqali ko‘rsatadi.
Namunalar
«Карагёз» mazmuni: hikoyachi qal’a yaqinidagi eski tanishi Kazbichni tanib qoladi — u qo‘ylarni arzon sotardi, qurollari kumush bilan bezatilgan, oti butun Kabardada mashhur edi. Uy egasining o‘g‘li Azamat otni maqtab, agar uning yilqi uyuri bo‘lganida, avval uyurning yarmini, so‘ng butun uyurni berishini aytadi; Kazbich rad etadi va qanday qilib kazaklardan qochgani, Karagyoz jarlikdan sakragani va ular tunda yana topishgani haqida hikoya qiladi.
Davomi: ertasi kuni Kazbich qo‘ylarni sotgani keladi, otini to‘siqqa bog‘lab, hikoyachinikida choy ichadi. Birdan ot tuyog‘ining ovozini eshitadi: Azamat Karagyozni o‘g‘irlab ketayotgan edi. Kazbich otadi, lekin tegmaydi, miltig‘ini sindirib yerga yiqiladi va yig‘laydi. Ertasi kuni soqchidan o‘g‘rining kimligini bilib, Azamatning otasi turadigan avulga yo‘l oladi.
Sinfda faoliyat
«Otning tasviri». O‘quvchilar parchadan otning belgilarini (rangi, kuchi, odati) ro‘yxat qilib, Kazbich uni nega do‘sti deganini tushuntiradi.
Mashq
1
Lermontov qachon va qayerda tug‘ilgan, qayerda vafot etgan?
Nega Kazbich Azamatning taklifini rad etdi va ot yo‘qolgach nega shunchalik qattiq qayg‘urdi?
Ot uni ta’qibdan olib qochgan, keyin tunda o‘zi izlab kelgan sodiq do‘sti edi; shuning uchun hech narsaga almashtirmadi va yo‘qotganda go‘yo do‘stini yo‘qotgandek bo‘ldi.