§ 4. Harakat subyekti haqida aytish: ega
Harakat egasi haqida gapirilganda ot yoki olmosh bosh kelishikda («именительный падеж») ishlatiladi. Gapda ular ega («подлежащее») vazifasini bajaradi va «кто? что?» savoliga javob beradi. Ega — gapning bosh bo‘lagi; kesim bilan birga u grammatik asosni tashkil qiladi. Ega bitta so‘z bilan ham, so‘z birikmasi bilan ham ifodalanadi: «Много туристов посетило Хиву» gapida ega — «много туристов». Bunday birikmali egani ko‘pincha bitta so‘z bilan almashtirish mumkin: «выросло много деревьев» — «выросли деревья». Matnda bir xil so‘z takrorlanmasligi uchun ega o‘rnida olmosh yoki sinonim ishlatiladi: «Бухара — она — город».
| ega ifodasi | misol |
|---|---|
| ot | Тишина окутала дом. |
| olmosh | Они вернулись поздно. |
| son + ot | Трое друзей пришли вовремя. |
| so‘z birikmasi | Группа туристов осмотрела крепость. |
Rus tilida gaplashadigan almashinuv maktabiga qisqa xat yozayotgan o‘quvchi ikki gapni shunday tuzdi: «У нас во дворе есть сад. Он совсем маленький». «Сад»ni takrorlamay, «он» bilan almashtirdi. Matn silliq chiqdi.
Tahrirchilar, tarjimonlar va gid kitobi mualliflari bir so‘zni takrorlamay, ega vazifasidagi olmosh va sinonimlardan foydalanadi.
Xonangizdagi bitta buyum haqida uch gap yozing: birinchisida buyum nomi ega bo‘lsin, qolgan ikkitasida «он», «она» yoki «оно» ishlating. Takrorlanmasin.
«Kim yoki nima?» Doskaga gap yoziladi; o‘quvchilar egani topib, «кто?» yoki «что?» savolini aytadi va ega qaysi so‘z turkumi ekanini nomlaydi.