ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Shaxssiz gap: subyektsiz harakat

Darslar 19 · 1 ta dars · M. E. Rojnova, U. T. Yaminova. Rus tili, 8-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
19

§ 19. Subyektsiz bajariladigan harakat: shaxssiz gap

Darslik: 65–68-betlar
MaqsadShaxssiz gapni («безличное предложение») aniqlash; shaxssiz fe’l va holat bildiruvchi so‘zlarni kesim sifatida ishlatish; shaxsli gapni shaxssizga aylantirish.
Yangi so‘zlar
shaxssiz gap · безличное предложениеshaxssiz fe’l · безличный глаголjo‘nalish kelishigi · дательный падежravish · наречие
Tushuntirish

Egasi yo‘q va bo‘lishi ham mumkin bo‘lmagan bir bosh bo‘lakli gap shaxssiz gap («безличное предложение») deyiladi: harakat yoki holat o‘z-o‘zidan sodir bo‘ladi. Kesim shaxssiz fe’l bilan («светает, вечереет, морозит, знобит, хочется, не спится»), «надо, нужно, можно, нельзя, необходимо» kabi so‘z + noaniq shakl bilan yoki ravish bilan («весело, темно, тихо, холодно») ifodalanadi. Ravish kesimi bog‘lama bilan kelishi mumkin: «Нам стало весело». Holatni boshdan kechiruvchi shaxs jo‘nalish kelishigida beriladi: «Мне хочется», «Ему не спится», «Нам нужно подготовиться». Shaxsli gapni shaxssizga aylantirish: bosh kelishikdagi ot jo‘nalishga, fe’l «-ся»li shaxssiz shaklga o‘tadi: «Я хочу» — «Мне хочется»; «Он не спит» — «Ему не спится».

kesim turimisol
shaxssiz fe’lТемнеет. Мне нездоровится.
holat so‘ziСегодня тепло. В лесу тихо.
kerak, mumkin + infinitivНужно спешить. Можно войти?
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tog‘ lagerida rus tilida gaplashadigan gid «К вечеру похолодает» dedi. O‘quvchilar o‘zlari bilan iliq kiyim olib, kechqurun sovuq qotmadi. Bunday gaplarda ijrochi yo‘q, hodisaning o‘zi muhim.

Kim ishlatadi

Ob-havo boshlovchilari, gidlar va shifokorlar holatni egasiz gap bilan bildiradi: «Ветрено», «Меня знобит».

Bugun sinab ko‘ring

Bugun ertalab haqida rus tilida uchta egasiz gap ayting: «Сегодня ветрено.» «Мне хочется пить.» va o‘zingiz o‘ylagan bittasi.

Namunalar
Детямдополнение зябкосказуемое в тениобстоятельство .
Tabiat: «Светает. На улице холодно и тихо. Скоро стемнеет». Shaxs: «Мне не спится. Нам нужно подготовиться к конкурсу».
Almashtirish: «Мы хотим поехать на море» → «Нам хочется поехать на море»; «Сестра не спит» → «Сестре не спится»; «Кругом стало тихо» — ravish kesim + bog‘lama.
Sinfda faoliyat

«Tabiat va his-tuyg‘u». Doskaga fasl yoziladi; o‘quvchilar 3 ta shaxssiz gap tuzadi («Зимой темнеет рано», «Мне весело»).

Mashq
1
Shaxssizni toping: «Вечереет», «Нам весело», «Мы работаем».
2
Shaxssizga aylantiring: «Брат хочет научиться плавать», «Бабушка плохо спит».
3
Kesimni toping: «В комнате тихо и тепло», «Нужно закрыть окно».
4
Nega «Светает» gapiga ega qo‘shib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘lda aylantiriladigan Yangi yil yulduziHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →