☰ Mundarija · Rus tili

Uyushiq bo‘laklar va ularda tinish belgilari

Darslar 15 · 1 ta dars · M. E. Rojnova, U. T. Yaminova. Rus tili, 8-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
15

§ 15. Bir turdagi harakat, fakt, hodisalarni ko‘rsatish: uyushiq bo‘laklar

Darslik: 50–56-betlar
MaqsadUyushiq bo‘laklarni topish, ular orasida vergul qo‘yish va umumlashtiruvchi so‘zdan keyin ikki nuqta qo‘yishni bilish.
Yangi so‘zlar
uyushiq bo‘laklar · однородные члены предложенияsanash ohangi · интонация перечисленияumumlashtiruvchi so‘z · обобщающее словоikki nuqta · двоеточие
Tushuntirish

Bir xil savolga javob beradigan, gapning bir bo‘lagiga tegishli va bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan bo‘laklar uyushiq bo‘laklar («однородные члены предложения») deyiladi. Ular sanash ohangi bilan aytiladi va bosh yoki ikkinchi darajali bo‘lak bo‘lishi mumkin: «Яблоки, груши, виноград зреют» (uyushiq egalar), «Дети пели, танцевали, смеялись» (uyushiq kesimlar). Bog‘lovchisiz uyushiq bo‘laklar orasiga vergul qo‘yiladi; bitta «и» bilan bog‘langanda vergul qo‘yilmaydi; «а» va «но» oldidan vergul qo‘yiladi. Uyushiq bo‘laklardan oldin umumlashtiruvchi so‘z kelsa, undan keyin ikki nuqta qo‘yiladi: «В корзине были овощи: огурцы, помидоры, перец».

Namunalar
«Дехкане выращивают хлопок, пшеницу и рис» — uyushiq to‘ldiruvchilar («что?»): vergul bor, «и» oldidan yo‘q. «Я люблю чай, а не кофе» — «а» oldidan vergul.
Umumlashtiruvchi so‘z: «На столе лежали канцелярские товары: ручки, карандаши, линейки». Umumlashtiruvchi so‘z — «товары», undan keyin ikki nuqta.
Sinfda faoliyat

«Ro‘yxat». Jamoalar bir mavzu bo‘yicha (meva, kasb, shahar) umumlashtiruvchi so‘z bilan gap tuzadi va tinish belgilarini qo‘yadi.

Mashq
1
Uyushiq bo‘laklarni toping: «В саду растут яблони, вишни и абрикосы».
2
Tinish belgilarini qo‘ying: «Мы купили хлеб молоко и сыр», «Он любит футбол а не шахматы».
3
Umumlashtiruvchi so‘z tanlang va yozing: «… капуста, морковь, лук».
4
Nega «Дети пели, танцевали, смеялись» da kesimlar uyushiq?