Darslar 8 · 1 ta dars · M. E. Rojnova, U. T. Yaminova. Rus tili, 8-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
8
§ 8. Harakat o‘rnini ko‘rsatish: o‘rin holi
Darslik: 31–34-betlar
MaqsadHolni («обстоятельство») ta’riflash; o‘rin holini («где? куда? откуда?») topish va kelishik hamda predlogga qarab ishlatish.
Yangi so‘zlar
hol · обстоятельствоo‘rin holi · обстоятельство местаravish · наречиеpredlog · предлог
Tushuntirish
Hol («обстоятельство») — harakatning o‘rni, vaqti, usuli kabi belgilarini bildiradigan ikkinchi darajali bo‘lak; u «где? куда? откуда? когда? как?» savollariga javob beradi va nuqta-tire chiziq bilan chiziladi. Hol odatda bilvosita kelishikdagi ot yoki ravish bilan ifodalanadi. O‘rin holi uchta savolga javob beradi: «где?» (o‘rin-payt kelishigi: «в Хиве»), «куда?» (tushum kelishigi: «в Хиву»), «откуда?» (qaratqich kelishigi: «из Хивы»). O‘rin holi ravish bilan ham beriladi: «вперёд, назад, влево, вправо, вверх, вниз, туда, сюда, здесь, далеко». Savol har doim kesimdan (fe’ldan) beriladi. Diqqat: «приехали поездом» («как?» — hol) va «приехали на поезде» («на чём?» — to‘ldiruvchi) sinonim shakllar, lekin gap bo‘lagi har xil.
Namunalar
Uch savol — uch shakl: «Я живу в Андижане» («где?»), «Я еду в Андижан» («куда?»), «Я вернулся из Андижана» («откуда?»).
Yo‘l ko‘rsatish: «Идите прямо, потом поверните налево и поднимитесь вверх по лестнице». «Прямо, налево, вверх» — ravish bilan ifodalangan o‘rin holi.
Sinfda faoliyat
«Yo‘lni tushuntir». Juftlikda o‘quvchi maktabdan kutubxonagacha yo‘lni ravishlar bilan tushuntiradi; sherik savollarni («куда?», «откуда?») aytadi.
Mashq
1
Savol qo‘ying: «Школа находится около парка», «Ребята вышли из класса», «Автобус едет к вокзалу».
где? откуда? куда?
2
Namunadagidek o‘zgartiring: «Мы живём в Бухаре» — «Мы едем …» — «Мы вернулись …».
Мы едем в Бухару. Мы вернулись из Бухары.
3
Fe’llarni antonim bilan to‘ldiring: «въехать в город — … из города», «влететь в комнату — … из комнаты».
выехать из города; вылететь из комнаты
4
Nega «поездом» hol, «на поезде» esa to‘ldiruvchi?
«Поездом» «как?» savoliga (usul), «на поезде» «на чём?» savoliga javob beradi; savol turi qaysi bo‘lakligini ko‘rsatadi.