§ 12. Harakat sababini ko‘rsatish: sabab holi
Sabab holi harakat nima sababdan bo‘lishini ko‘rsatadi va «почему? отчего? по какой причине?» savollariga javob beradi. U predlogli ot bilan ifodalanadi: «из-за, от, по, благодаря, вследствие, в связи с, по причине» yoki ravish va turg‘un birikmalar bilan: «сгоряча, сослепу, со зла». Predloglar ma’no jihatidan farq qiladi: «из-за» ko‘pincha noxush sababda («из-за дождя»), «благодаря» yaxshi sababda («благодаря помощи друзей»), «от» his-tuyg‘u yoki tabiiy sababda («от страха, от жары»), «по» esa «по болезни, по невнимательности» kabi birikmalarda. Predlog bilan kelgan ot kerakli kelishikda turadi: «из-за» va «от» — qaratqich, «благодаря» — jo‘nalish kelishigida. Sabab holi harakatning sababini, maqsad holi esa uning maqsadini bildirishini ajrating.
| old ko‘makchi | qachon | misol |
|---|---|---|
| из-за | yoqimsiz sabab | из-за дождя |
| благодаря | yaxshi sabab | благодаря тренировкам |
| от | his-tuyg‘u, holat | от радости |
| по | noma’lum / xato sabab | по незнанию |
Maktab zalidagi e’londa rus tilida yozilgan edi: «Концерт перенесён в связи с ремонтом зала». Oilalar sana nega o‘zgarganini darrov tushundi va yangi kunni belgilab oldi.
E’lon yozuvchilar, jurnalistlar va o‘qituvchilar voqea sababini mos predlog bilan ifodalaydi.
Shu haftadagi kichik voqea haqida rus tilida ikki gap ayting: birida sababni «от», ikkinchisida «по причине» bilan bildiring.
«Nima uchun?» O‘qituvchi natija aytadi («Урожай погиб»), o‘quvchilar «из-за», «от», «благодаря» bilan sabab qo‘shadi.