§ 7. Predmetning belgisini ko‘rsatish: aniqlovchi
Predmetning belgisini bildiradigan ikkinchi darajali bo‘lak aniqlovchi («определение») deyiladi; u «какой? чей? который?» savollariga javob beradi va to‘lqinsimon chiziq bilan chiziladi. Aniqlovchi sifat, son, sifatdosh yoki olmosh bilan ifodalanadi: «яркое солнце, второй этаж, освещённая сцена, наш класс». Moslashgan aniqlovchi («согласованное») otga jinsda, sonda va kelishikda moslashadi: «лисья нора» (hokim so‘z bilan bir xil shaklda). Moslashmagan aniqlovchi («несогласованное») otga moslashmaydi: u boshqa kelishikdagi ot yoki predlogli birikma bo‘ladi: «нора лисы, шарф из шерсти». Ko‘pincha ikkisi bir-birini almashtira oladi: «шерстяной шарф» — «шарф из шерсти», «мамин платок» — «платок мамы». Sifatlar ko‘chma ma’noda ham keladi: «золотые руки» — usta, mohir qo‘llar.
| aniqlovchi | bog‘lanish | misol |
|---|---|---|
| moslashgan | род, число, падеж mos | новый дом, новая книга, новое окно |
| moslashmagan | o‘zgarmaydi | дом из кирпича, книга брата, чай с мёдом |
Yo‘qolgan buyumlar stolida o‘quvchi rus tilida gaplashadigan mehmon uchun narsasini tasvirladi: «У меня потерялся тёмно-синий рюкзак с жёлтой молнией». Aniq sifatlar tufayli xodim uni bir daqiqada topdi.
Yo‘qolgan buyumlar xodimlari, sotuvchilar va tovar tavsifi tarjimonlari buyumni aniqlovchilar bilan to‘g‘ri ta’riflaydi.
Sumkangizdagi yoki xayolingizdagi bitta buyumni rus tilida ikki aniqlovchi bilan tasvirlang: «…тетрадь с твёрдой обложкой». Aniqlovchilarni tagiga chizing.
«Almashtirish estafetasi». Jamoalar navbat bilan moslashgan aniqlovchini moslashmagani bilan almashtiradi: «глиняный кувшин» — «кувшин из глины».