☰ Mundarija · Rus tili

Aniqlovchi: predmet belgisini ko‘rsatish

Darslar 7 · 1 ta dars · M. E. Rojnova, U. T. Yaminova. Rus tili, 8-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
7

§ 7. Predmetning belgisini ko‘rsatish: aniqlovchi

Darslik: 27–31-betlar
MaqsadAniqlovchini («определение») topish; moslashgan va moslashmagan aniqlovchini farqlash; ularni bir-biriga almashtirish.
Yangi so‘zlar
aniqlovchi · определениеmoslashgan aniqlovchi · согласованное определениеmoslashmagan aniqlovchi · несогласованное определениеko‘chma ma’no · переносное значение
Tushuntirish

Predmetning belgisini bildiradigan ikkinchi darajali bo‘lak aniqlovchi («определение») deyiladi; u «какой? чей? который?» savollariga javob beradi va to‘lqinsimon chiziq bilan chiziladi. Aniqlovchi sifat, son, sifatdosh yoki olmosh bilan ifodalanadi: «яркое солнце, второй этаж, освещённая сцена, наш класс». Moslashgan aniqlovchi («согласованное») otga jinsda, sonda va kelishikda moslashadi: «лисья нора» (hokim so‘z bilan bir xil shaklda). Moslashmagan aniqlovchi («несогласованное») otga moslashmaydi: u boshqa kelishikdagi ot yoki predlogli birikma bo‘ladi: «нора лисы, шарф из шерсти». Ko‘pincha ikkisi bir-birini almashtira oladi: «шерстяной шарф» — «шарф из шерсти», «мамин платок» — «платок мамы». Sifatlar ko‘chma ma’noda ham keladi: «золотые руки» — usta, mohir qo‘llar.

Namunalar
«Мы купили кожаную сумку» — «сумку (какую?) кожаную» — moslashgan aniqlovchi. Almashtirish: «сумку из кожи» — moslashmagan aniqlovchi.
«Мамин платок лежал на втором стуле». Aniqlovchilar: «мамин» («чей?») — sifat, «втором» («каком?») — tartib son. Ikkalasi ham moslashgan.
Sinfda faoliyat

«Almashtirish estafetasi». Jamoalar navbat bilan moslashgan aniqlovchini moslashmagani bilan almashtiradi: «глиняный кувшин» — «кувшин из глины».

Mashq
1
Aniqlovchilarni toping: «Яркое солнце освещало старый сад».
2
Moslashmagan aniqlovchiga o‘zgartiring: «глиняный кувшин», «дедушкин дом».
3
Moslashgan aniqlovchiga o‘zgartiring: «тетрадь Наташи», «шапка папы».
4
«Золотые руки» va «стальная воля» ibora nimani bildiradi?