§ 16. Dialog olib borish. To‘liqsiz gaplar
Dialog — ikki yoki undan ortiq kishining suhbati, monolog — bir kishining nutqi. Dialogda javoblar ko‘pincha to‘liqsiz gap («неполное предложение») bo‘ladi: unda biror bo‘lak tushirilgan, lekin uni oldingi gapdan yoki vaziyatdan tiklash mumkin. To‘liq gapda barcha kerakli bo‘laklar bor. Masalan: «— Куда ты идёшь? — В библиотеку». Javob to‘liqsiz, lekin tushunarli. Nutq odobi («речевой этикет») — suhbatni madaniyatli olib borish formulalari: salomlashish, rahmat, uzr, xayrlashish. Telefonda salomlashing va o‘zingizni tanishtiring, qisqa va muloyim gapiring, juda erta yoki kech qo‘ng‘iroq qilmang, noto‘g‘ri raqam bo‘lsa uzr so‘rang, oxirida xayrlashing. Jamoat joyida mobil telefonda ovozni pasaytiring, suratga olishdan oldin ruxsat so‘rang.
| to‘liqsiz | to‘liq |
|---|---|
| — Чей это рюкзак? — Мой. | — Чей это рюкзак? — Это мой рюкзак. |
| — Что ты купил? — Хлеб и молоко. | — Что ты купил? — Я купил хлеб и молоко. |
Sport zalidagi axborot stolida tezkor suhbat bo‘ldi: «— Вам помочь? — Да, мне нужен гардероб. — Прямо и налево». Qisqa javoblar gapning bir qismini tushirib qoldirdi, lekin hammasi tushunarli bo‘ldi. Mehmon «Спасибо» deb ketdi.
Axborot stoli xodimlari, ko‘ngillilar va haydovchilar qisqa, xushmuomala gaplar bilan tez yordam beradi.
Do‘stingiz bilan mashq qiling: yordam so‘rang va rahmat ayting: «Подскажите, пожалуйста, …» — «Спасибо, вы очень помогли.» — «Пожалуйста.» Rollarni almashtiring.
«Telefon suhbati». Juftliklar 5–6 replikali dialog sahnalashtiradi (uy vazifasini so‘rash); sinf odob qoidalari qanchalik bajarilganini baholaydi.