Darslar 23 · 1 ta dars · M. E. Rojnova, U. T. Yaminova. Rus tili, 8-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
23
§ 23. Takrorlash: to‘liqsiz gaplar. Uyushiq bo‘lakli gaplar
Darslik: 78–80-betlar
MaqsadTo‘liqsiz gaplar va uyushiq bo‘lakli gaplarni takrorlash: tushirilgan bo‘lakni tiklash, uyushiq bo‘laklarni topish va tinish belgilarini qo‘yish.
Yangi so‘zlar
to‘liqsiz gap · неполное предложениеuyushiq bo‘laklar · однородные членыumumlashtiruvchi so‘z · обобщающее словоsanash · перечисление
Tushuntirish
To‘liqsiz gap («неполное предложение») — biror bo‘lagi tushirilgan gap; u asosan dialogda uchraydi, tushirilgan bo‘lak oldingi gapdan yoki vaziyatdan tiklanadi: «— Какого поэта ты любишь больше всех? — Навои». To‘liq javob: «Больше всех я люблю Навои». Uyushiq bo‘laklar bir savolga javob beradi, bir bo‘lakka tegishli va sanash ohangida aytiladi: «В музее мы увидели картины, ковры и керамику» — uyushiq to‘ldiruvchilar. Ular orasida bog‘lovchisiz vergul, «а» va «но» oldidan vergul, yagona «и» oldidan esa vergul qo‘yilmaydi. Umumlashtiruvchi so‘zdan keyin ikki nuqta qo‘yiladi: «В зале были экспонаты: картины, ковры, керамика». Uyushiq bo‘laklarni ham, to‘liqsiz gaplarni ham bir matnda uchratish mumkin.
Namunalar
Dialog: «— Ты ходил на концерт? — Ходил. — Кто выступал? — Школьный хор. — А оркестр? — Тоже». «Ходил», «Школьный хор», «Тоже» — to‘liqsiz gaplar.
Uyushiq bo‘laklar: «Художник писал пейзажи, портреты и натюрморты» (to‘ldiruvchilar); «Краски были яркие, сочные, тёплые» (kesimning ot qismlari); «В мастерской были инструменты: кисти, палитры, краски».
Sinfda faoliyat
«Bir so‘z bilan». Juftlikda o‘quvchi savol beradi, sherik to‘liqsiz gap bilan javob beradi; keyin javobni to‘liq gapga aylantiradi.
Mashq
1
To‘liqsiz javobni to‘liqqa aylantiring: «— Куда ты едешь? — В Самарканд».
Я еду в Самарканд.
2
Tinish belgilarini qo‘ying: «В альбоме были открытки марки и фотографии», «Он любит рисовать а не петь».
В альбоме были открытки, марки и фотографии. Он любит рисовать, а не петь.
3
Umumlashtiruvchi so‘zli gap tuzing: «… кисти, краски, бумага».
На столе лежали принадлежности для рисования: кисти, краски, бумага.
4
Nega «Дети рисовали и пели» gapida «и» oldidan vergul yo‘q?
Chunki «рисовали» va «пели» uyushiq kesimlar, ular yagona «и» bog‘lovchisi bilan bog‘langan.