§ 17. Taxmin qilish mumkin bo‘lgan subyektning harakati: aniq shaxsli gap
Faqat bitta bosh bo‘lagi (va unga tegishli ikkinchi darajali bo‘laklari) bor sodda gap bir bosh bo‘lakli gap («односоставное предложение») deyiladi: ikkinchi bosh bo‘lak ma’no uchun kerak emas. Aniq shaxsli gap («определённо-личное предложение») so‘zlovchi (1-shaxs) yoki tinglovchi (2-shaxs) harakati haqida aytadi. Kesim birlik yoki ko‘plik 1- yoki 2-shaxsdagi fe’l bilan ifodalanadi: «Люблю осень», «Знаешь дорогу?», «Читайте внимательно!». Ega kerak emas, chunki shaxsni fe’l oxiri ko‘rsatib turadi. Xohlasak, olmosh qo‘shish mumkin («Я люблю осень»), lekin u holda gap ikki bosh bo‘lakli bo‘lib qoladi. Buyruq mayli shakllari ham shu turga kiradi: «Принеси словарь».
| nazarda tutilgan ega | qo‘shimcha | misol |
|---|---|---|
| я | -у / -ю | Пишу письмо. |
| мы | -ем / -им | Едем в горы. |
| ты | -ешь / -ишь | Смотришь фильм? |
| вы | -ете / -ите | Подождите минуту. |
Rus tilida yozishadigan do‘stga ochiqka yozayotgan o‘quvchi ega ishlatmasdan qisqa gaplar yozdi: «Люблю наш город. Жду твоего письма». Ega tushib qolgan bo‘lsa ham, fe’l shaklidan kim gapirayotgani aniq edi.
Xat yozuvchilar, diktorlar va she’riyat tarjimonlari ega tushib qolgan qisqa gaplar bilan samimiy va ixcham yozadi.
Ochiqka uchun rus tilida uchta qisqa gap yozing, egasiz: «Читаю интересную книгу.» «Жду встречи.» va o‘zingiz yaratgan bittasi.
«Egasiz gaplar». O‘qituvchi ikki bosh bo‘lakli gap aytadi («Я пишу письмо»); o‘quvchilar egani tushirib, aniq shaxsli gap hosil qiladi («Пишу письмо»).