Darslar 29 · 1 ta dars · M. E. Rojnova, U. T. Yaminova. Rus tili, 8-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
29
L. N. Tolstoy: hayoti. «Детство» qissasidan bob
Darslik: 107–111-betlar
MaqsadL. N. Tolstoy hayoti va «Детство» trilogiyasi bilan tanishish; «Детство» parchasini mazmuni bo‘yicha aytib berish; onaning tasvirini topish.
L. N. Tolstoy 1828-yilda Tula guberniyasidagi Yasnaya Polyanada boy aristokrat oilasida tug‘ilgan. Onasi u bir yarim yoshligida, otasi to‘qqiz yoshida vafot etgan; uni xolalari tarbiyalagan, uyda ta’lim olgan. 1844-yilda Qozon universitetining sharq tillari fakultetiga, keyin huquq fakultetiga o‘qishga kirgan. Yigirma uch yoshida Kavkazga, harakatdagi armiyaga ketgan va janglarda qatnashgan. Aynan Kavkazda uning birinchi asari — «Детство» yozilgan, so‘ng «Отрочество» va «Юность» qissalari. Bu uch asar trilogiya deb ataladi: unda dvoryan Nikolenka Irtenyevning bolaligi, o‘smirligi va yoshligi tasvirlanadi. Bolalikda u sevgi va uyg‘unlikka o‘ralgan, o‘smirlikda esa kattalar dunyosi bilan to‘qnash keladi. Dunyo shuhratini «Война и мир», «Анна Каренина», «Воскресенье» romanlari keltirgan. Tolstoy 1910-yil 20-noyabrda zotiljamdan vafot etgan.
Namunalar
Parcha mazmuni: hikoyachi bolalikni baxtli, qaytmas pora deb eslaydi. Kechqurun, choy stolida o‘tirib, onasining shirin ovozini tinglaydi, uyqu bosadi; ko‘zini qisganda onasi juda kichkina ko‘rinadi. Onasi uni uyquga yuborishga uringanda, «uxlamayman» deydi, lekin bir zumda uxlab qoladi.
Davomi: onasi uni o‘zi uyg‘otadi, qo‘li bilan sochini silaydi; Nikolenka uni quchoqlab «Men sizni juda yaxshi ko‘raman» deydi. Ona uni unutmaslikni so‘raydi. Keyin yuqorida u ikonalar oldida ota-onasi uchun ibodat qiladi, Karl Ivanichning baxtsizligini eslab achinadi, o‘yinchog‘ini yostiqqa yotqizib, yuzi ko‘z yoshli holda uxlaydi. Oxirida muallif so‘raydi: bunday sof sevgi va imon qaytib keladimi?
Sinfda faoliyat
«Onaning tasviri». Parchadan onaning ovozi, qo‘llari, tabassumi haqidagi so‘zlarni topib, jadvalga yozing.
Mashq
1
Tolstoy qayerda va qaysi yili tug‘ilgan?
1828-yil, Tula guberniyasi, Yasnaya Polyana.
2
Trilogiya nega shunday nomlanadi?
U uch qismdan iborat: «Детство», «Отрочество», «Юность».
3
Nikolenka onasiga nima deb javob beradi va nima bo‘ladi?
«Men uxlamayman» deydi, lekin uxlab qoladi.
4
Muallif bolalikni nega «baxtli, lekin qaytmas» deydi?
Bolalikdagi sof sevgi, imon va quvonch o‘tib ketgan, qayta kelmaydi.