ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Buyruq gap: iltimos, buyruq, maslahat, ogohlantirish

Darslar 3 · 1 ta dars · M. E. Rojnova, U. T. Yaminova. Rus tili, 8-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
3

§ 3. Buyruq, iltimos, maslahat, ogohlantirishni ifodalash: undov-buyruq gap

Darslik: 9–12-betlar
MaqsadBuyruq gaplarni (iltimos, buyruq, maslahat, ogohlantirish) farqlash; fe’l shakllarini va tinish belgisini to‘g‘ri tanlash; maqsadiga ko‘ra gap turlarini sanash.
Yangi so‘zlar
buyruq gap · побудительное предложениеbuyruq mayli · повелительное наклонениеiltimos · просьбаogohlantirish · предупреждение
Tushuntirish

Kimnidir biror ishni qilishga yoki qilmaslikka undaydigan gap buyruq gap («побудительное предложение») deyiladi: u iltimos, buyruq, maslahat yoki ogohlantirishni bildiradi. Iltimos buyruq maylidagi fe’l bilan beriladi: «Заходите в класс, ребята». Buyruq ko‘pincha fe’lning noaniq shakli bilan aytiladi: «Всем встать!». Maslahat shart maylidagi fe’l bilan ifodalanadi: «Ты бы отдохнул». Iltimos va maslahat oxiriga nuqta, buyruq va ogohlantirish oxiriga undov belgisi qo‘yiladi. Iltimosda «пожалуйста, будьте добры, будьте любезны» so‘zlari qo‘llanadi. Maqsadiga ko‘ra gaplar uch guruhga bo‘linadi: darak, so‘roq va buyruq gaplar.

ma’nofe’l shaklimisol
iltimosbuyruq mayli + «пожалуйста»Одолжи мне, пожалуйста, ручку.
buyruqinfinitivВсем сесть!
maslahat«бы» + o‘tgan zamonТебе бы выпить горячего чаю.
ogohlantirish«не» + buyruq mayliНе трогайте горячий чайник!
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Park hovuzi yonidagi yozuvlarda rus tilida shunday yozilgan edi: «Просим не мусорить.» va «Не выходите на лёд!» Mehmonlar birinchisi xushmuomala iltimos, ikkinchisi ogohlantirish ekanini tushundi va muzdan uzoq turdi.

Kim ishlatadi

Belgi yozuvchilari, o‘qituvchilar va murabbiylar iltimos, ko‘rsatma va ogohlantirishni to‘g‘ri fe’l shakli bilan yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinfingizga kelgan mehmon uchun uchta xushmuomala rus iborasini yozing: «Проходите, пожалуйста.», «Садитесь сюда.» va o‘zingiz o‘ylagan yana bittasi.

Namunalar
Bir mazmun, uch xil ohang: «Пожалуйста, закройте окно». (iltimos) — «Закрыть окно!» (buyruq) — «Вы бы закрыли окно: на улице ветер». (maslahat).
Ogohlantirish: «Не подходите к краю платформы!». Bunda fe’l buyruq maylida, oxirida undov belgisi. Iltimos: «Помоги мне, пожалуйста, с докладом».
Sinfda faoliyat

«Navbatchi so‘zlar». O‘qituvchi vaziyat aytadi (sinfda shovqin, dars boshlanishi); o‘quvchilar avval iltimos, keyin buyruq shaklida gap aytadi.

Mashq
1
Ma’nosini ayting: «Не бегайте по лестнице!», «Помоги мне, пожалуйста», «Ты бы лёг пораньше».
2
Buyruqni iltimosga aylantiring: «Принеси тетрадь!»
3
Oxirgi belgini qo‘ying (. yoki !): «Сидите тихо…» (buyruq), «Позвоните бабушке…» (iltimos).
4
Nega «Всем встать!» buyruq, «Вы бы встали» esa maslahat?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSinov zaryadi uchun tayanchHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →