§ 13. Harakat maqsadini ko‘rsatish: maqsad holi
Maqsad holi harakat nima maqsadda bajarilishini bildiradi va «зачем? для чего? с какой целью?» savollariga javob beradi. U ravish bilan («затем, нарочно»), qaratqich kelishigidagi ot bilan («для отдыха, в целях безопасности, ради мира, во имя дружбы»), yoki «чтобы» + noaniq shakl bilan ifodalanadi: «Я пришёл в библиотеку, чтобы взять словарь». Ko‘p hollarda ot bilan va noaniq shakl bilan aytish bir-birini almashtiradi: «для достижения успеха» — «чтобы достичь успеха». Sabab holi bilan adashtirmang: sabab oldin bo‘lgan voqeani («почему?»), maqsad esa kelajakdagi natijani («зачем?») ko‘rsatadi.
| sabab | maqsad | |
|---|---|---|
| savol | почему? | зачем? |
| so‘zlar | из-за, благодаря, от | для, ради, чтобы |
| misol | Он взял зонт из-за дождя. | Он взял зонт, чтобы не промокнуть. |
Kompyuter to‘garagida rus tilida gaplashadigan mehmon tugma haqida so‘radi: «Для чего нужна эта кнопка?» O‘quvchi «Она нужна, чтобы выключить звук» deb javob berdi. Mehmon maqsadni tushundi va keraksiz tugmani bosmadi.
Texnik yordam xodimlari, mashg‘ulot rahbarlari va gidlar narsa nima uchun kerakligini «чтобы» bilan tushuntiradi.
Rus tilida ikki gap ayting: biror ishni nima uchun qilayotganingizni «чтобы» bilan bildiring, masalan: «Я учу слова, чтобы …».
«Zachem?» Juftlikda biri harakatni aytadi («Я иду в магазин»), ikkinchisi «Зачем?» deb so‘raydi, birinchisi «чтобы …» bilan javob beradi.