ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

To‘ldiruvchi: harakat obyektini bildirish

Darslar 6 · 1 ta dars · M. E. Rojnova, U. T. Yaminova. Rus tili, 8-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
6

§ 6. Harakat yoki holat obyekti haqida aytish: to‘ldiruvchi

Darslik: 22–27-betlar
MaqsadIkkinchi darajali bo‘laklarni sanash; to‘ldiruvchini («дополнение») topish, uning kelishigi va ma’nosini aniqlash.
Yangi so‘zlar
to‘ldiruvchi · дополнениеikkinchi darajali bo‘laklar · второстепенные членыbilvosita kelishiklar · косвенные падежиvosita · орудие действия
Tushuntirish

Ikkinchi darajali bo‘laklar («второстепенные члены предложения») bosh yoki boshqa ikkinchi darajali bo‘lakni izohlaydi; ular uch xil: to‘ldiruvchi, aniqlovchi va hol. To‘ldiruvchi («дополнение») bilvosita kelishiklar savollariga javob beradi va predmetni bildiradi: «кого? чего?, кому? чему?, кого? что?, кем? чем?, о ком? о чём?». U ko‘pincha ot yoki olmoshning bilvosita kelishikdagi shakli bilan ifodalanadi va punktir (uzuq-uzuq) chiziq bilan chiziladi. To‘ldiruvchining ma’nolari: harakat obyekti (tushum kelishigi: «выращивает хлопок»), harakat qaratilgan shaxs (jo‘nalish: «подарил внуку»), harakat quroli (vositali: «вспахал трактором»), taqqos predmeti (qaratqich: «слаще яблока»). Predlogsiz tushum kelishigidagi to‘ldiruvchi o‘timli fe’lga bog‘lanadi va to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘ldiruvchi deyiladi. Ot o‘rnida olmosh ham kelishi mumkin: «Мы встретили Азиза» — «Мы встретили его».

savolkelishikmisol
кого? чего?qaratqichу друга
кому? чему?jo‘nalishдругу
кого? что?tushumдруга
кем? чем?vositaliс другом
о ком? о чём?o‘rin-paytо друге
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Stol o‘yinining rus tilidagi qoidasida yozilgan edi: «Бросьте кубик. Передвиньте фишку». Qo‘shimchalar nima tashlash va nimani siljitishni aniq ko‘rsatdi. O‘yinchilar kattalarsiz ham o‘yinni boshladi.

Kim ishlatadi

O‘yin ishlab chiqaruvchilari, yo‘riqnoma yozuvchilari va o‘qituvchilar nima ustida ish bajarilishini to‘ldiruvchi bilan aniq ko‘rsatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bilgan o‘yiningiz uchun ikki rus ko‘rsatmasi yozing, har birida to‘ldiruvchi bo‘lsin: «Возьмите карточку.» Ularning to‘ldiruvchisini tagiga chizing.

Namunalar
Дедушкаподлежащее рассказалсказуемое внукамдополнение сказкудополнение .
«Бабушка подарила внуку книгу». Kimga? — «внуку» (jo‘nalish), nimani? — «книгу» (tushum). Ikkala so‘z ham to‘ldiruvchi.
«Дехкане вспахали поле трактором». «Поле» — to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘ldiruvchi (tushum), «трактором» — harakat quroli (vositali kelishik: «чем?»).
Sinfda faoliyat

«Savol zanjiri». O‘qituvchi gap aytadi («Учитель похвалил ученицу за ответ»); o‘quvchilar fe’ldan to‘ldiruvchiga savol berib, kelishikni aytadi.

Mashq
1
To‘ldiruvchilarni toping, savol va kelishikni ayting: «Учитель похвалил ученицу за ответ».
2
To‘ldiruvchi otlarni shaxs olmoshi bilan almashtiring: «Мы встретили Азиза», «Я позвонил сестре».
3
To‘ldiruvchi ma’nosini ayting: «Сад поливают шлангом», «Он подарил маме цветы».
4
Nega «ученик» ega, «ученика» esa to‘ldiruvchi bo‘lishi mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar uchun chaqmoq o‘lchagichiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →