§ 6. Harakat yoki holat obyekti haqida aytish: to‘ldiruvchi
Ikkinchi darajali bo‘laklar («второстепенные члены предложения») bosh yoki boshqa ikkinchi darajali bo‘lakni izohlaydi; ular uch xil: to‘ldiruvchi, aniqlovchi va hol. To‘ldiruvchi («дополнение») bilvosita kelishiklar savollariga javob beradi va predmetni bildiradi: «кого? чего?, кому? чему?, кого? что?, кем? чем?, о ком? о чём?». U ko‘pincha ot yoki olmoshning bilvosita kelishikdagi shakli bilan ifodalanadi va punktir (uzuq-uzuq) chiziq bilan chiziladi. To‘ldiruvchining ma’nolari: harakat obyekti (tushum kelishigi: «выращивает хлопок»), harakat qaratilgan shaxs (jo‘nalish: «подарил внуку»), harakat quroli (vositali: «вспахал трактором»), taqqos predmeti (qaratqich: «слаще яблока»). Predlogsiz tushum kelishigidagi to‘ldiruvchi o‘timli fe’lga bog‘lanadi va to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘ldiruvchi deyiladi. Ot o‘rnida olmosh ham kelishi mumkin: «Мы встретили Азиза» — «Мы встретили его».
| savol | kelishik | misol |
|---|---|---|
| кого? чего? | qaratqich | у друга |
| кому? чему? | jo‘nalish | другу |
| кого? что? | tushum | друга |
| кем? чем? | vositali | с другом |
| о ком? о чём? | o‘rin-payt | о друге |
Stol o‘yinining rus tilidagi qoidasida yozilgan edi: «Бросьте кубик. Передвиньте фишку». Qo‘shimchalar nima tashlash va nimani siljitishni aniq ko‘rsatdi. O‘yinchilar kattalarsiz ham o‘yinni boshladi.
O‘yin ishlab chiqaruvchilari, yo‘riqnoma yozuvchilari va o‘qituvchilar nima ustida ish bajarilishini to‘ldiruvchi bilan aniq ko‘rsatadi.
Bilgan o‘yiningiz uchun ikki rus ko‘rsatmasi yozing, har birida to‘ldiruvchi bo‘lsin: «Возьмите карточку.» Ularning to‘ldiruvchisini tagiga chizing.
«Savol zanjiri». O‘qituvchi gap aytadi («Учитель похвалил ученицу за ответ»); o‘quvchilar fe’ldan to‘ldiruvchiga savol berib, kelishikni aytadi.