§ 9. Harakat vaqtini, boshlanishi, tugashi va davomiyligini ko‘rsatish: payt holi
Payt holi («обстоятельство времени») harakat qachon bo‘lishini, qachondan boshlanib qachongacha davom etishini va qancha cho‘zilishini bildiradi. U to‘rt guruh savolga javob beradi: vaqt — «когда? в котором часу?», boshlanish — «с каких пор?», tugash — «до каких пор?», davomiylik — «как долго?». Payt holi bilvosita kelishikdagi ot yoki ravish bilan ifodalanadi: «утром, весной, в пять часов, с понедельника, до вечера, весь день, всегда, давно, сегодня». Savol kesimdan beriladi: «Мы встаём (когда?) в шесть часов». Gapda payt holi bir nechta bo‘lishi mumkin va ular har xil savollarga javob beradi: «С понедельника (с каких пор?) до пятницы (до каких пор?) я хожу на курсы».
Kutubxonadagi e’londa rus tilida shunday yozilgan edi: «Книги можно брать на десять дней». Mehmon «на десять дней» ni o‘qib, kitobni necha kunga olishi mumkinligini bildi. Vaqt holi chalkashlikning oldini oldi.
Kutubxonachilar, jadval tuzuvchilar va gidlar vaqtni, muddatni va davomiylikni aniq aytadi.
Maktabingiz uchun uchta vaqt iborasini rus tilida ayting: qachon, qancha davom etadi: «Перемена длится десять минут.»
| savol | ma’no | misol |
|---|---|---|
| когда? | payt | в пятницу, весной |
| с каких пор? | boshlanish | с июня, с понедельника |
| до каких пор? | tugash | до ночи, до среды |
| как долго? | davomiylik | целый день, три часа |
«Mening kunim». Har bir o‘quvchi kunining 3 bosqichini payt holi bilan aytadi; sinf qaysi savolga javob berilganini topadi.