14
§ 14. Harakat shartini ko‘rsatish: shart holi
Darslik: 48–50-betlar
MaqsadShart holini («обстоятельство условия») topish; uni ravishdosh iborasi va predlogli ot bilan ifodalash.
Yangi so‘zlar
shart holi · обстоятельство условияshart · условиеravishdosh iborasi · деепричастный оборотagar · если
Tushuntirish
Shart holi harakat qaysi shartda bajarilishi yoki bajarilishi mumkinligini bildiradi va «при каком условии?» savoliga javob beradi. U predlogli ot bilan ifodalanadi: «без труда, при желании, при хорошей погоде, в случае болезни, при условии» yoki ravishdosh iborasi bilan: «Не повторяя правила, их быстро забываешь». Shart holi mazmunan «если» bilan boshlangan shartga teng: «При хорошей погоде мы пойдём в горы» — «Если погода будет хорошей, мы пойдём в горы». Hikmatli gaplarda shart holi ko‘p uchraydi: «Без воды не вырастишь сад». Savol kesimdan beriladi.
Namunalar
«Без терпения не научишься играть на дутаре. При желании можно многого добиться. Не повторяя слова, их легко забыть».
«В случае дождя экскурсию перенесут». «В случае дождя» — «при каком условии?»; boshqacha: «Если пойдёт дождь, экскурсию перенесут».
Sinfda faoliyat
«Agar … bo‘lsa». Sinf shart bilan boshlanuvchi maqol yoki qoida topadi va uni «без …», «при …» shakliga o‘zgartiradi.
Mashq
1
Savolni qo‘ying va holni toping: «Без друзей жизнь скучна».
при каком условии? — без друзей
2
«Если» o‘rniga predlogli ot qo‘ying: «Если будет хорошая погода, мы поедем» → «… , мы поедем».
При хорошей погоде мы поедем.
3
Tuzing: «В случае (болезни, опоздания)» bilan gap.
Masalan: «В случае болезни нужно позвонить учителю».
4
Nega «Не прочитав задание, не решишь задачу» ravishdosh iborasi shart holi?
Chunki u «при каком условии не решишь?» savoliga javob beradi: «agar topshiriqni o‘qimasang».