ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 12-hafta

Robot uchun yorug‘lik datchigi

🎯 Missiya: Robot “ko‘zi” uchun qaysi rezistor yorug‘ va qorong‘ini eng yaxshi ajratadi?

Dushanba

Sinf rahbariMissiya: kichik robot uchun yorug‘lik datchigi zanjirini loyihalash va unga mos rezistorni tanlash. Byudjet — 15 000 so‘m. Narxlar — o‘quv misoli. Faqat kichik kuchlanish, kattalar nazoratida.
AnvarTexnologiya darsida: robot — dasturlanadigan mashina, odam o‘rniga ishning bir qismini bajaradi. Xavfli yoki yetib bo‘lmas joylarda ayniqsa foydali.
ZarinaRobot atrofini datchiklar bilan biladi: yorug‘lik, masofa, tegish, harorat. Biz yorug‘lik datchigini yasaymiz.
MalikaIqtisod takrorida: resurs, tovar va pul ishlab chiqaruvchi, xonadon va davlat orasida doim aylanadi. Narx xabar beradi: qimmat — kam, arzon — ko‘p.
JasurNarxlar: fotorezistor 4 000, rezistor 500, 4 ta batareya uchun uya 3 000, taxta 2 500. Tayyor datchik moduli — 30 000.
Tayyor modul byudjetdan oshib ketadi. Biz o‘zimiz yig‘amiz: 4 000 + 500 + 3 000 + 2 500 = 10 000 so‘m.
Iqtisodiy bilim asoslariTexnologiya

Qulf 1: Robot ko‘zi missiyasi

Topshiriq: Byudjet 15 000, tayyor modul 30 000. Nima qilamiz?

🔑 Kalit: Byudjet 15 000 so‘m; tayyor modul 30 000 — oshib ketadi; o‘zimiz yig‘sak ≈ 10 000. Kuchlanish 6 V (4×1,5 V).

AnvarSanoat roboti ikki qismdan iborat: manipulyator harakat qiladi, boshqaruv tizimi buyruq beradi. Manipulyator odam qo‘li kabi ushlaydi, buradi, ko‘chiradi.
ZarinaYuritma harakatlantiradi, uzatma mexanizmi harakatni bo‘g‘inlarga yetkazadi, qarshi yuk turg‘unlik beradi, tutqich buyumni ushlaydi.
JasurGeografiyadan: avtomobilsozlik — yosh tarmoq. Asakada zavod 1992 da qurila boshlagan, 1996 da birinchi yengil mashinalar chiqqan. Samarqandda avtobus va yuk mashinalari yig‘iladi.
MalikaYuzlab korxona Asaka zavodiga qismlar yetkazadi — bu kooperatsiyaning yuqori darajasi. Lokalizatsiya: ehtiyot qismlarning ko‘pi mamlakatda ishlab chiqariladi.
Sinf rahbariZavodda ishlayotgan robot atrofi to‘siladi va favqulodda to‘xtatish tugmasi bo‘ladi. Bizning stolimizda ham shunday: kattalar yonida, batareya uyasida o‘chirgich.
Bizning datchik — manipulyatorga yorug‘lik haqida xabar beradigan “ko‘z”.
TexnologiyaGeografiya

Qulf 2: Manipulyator va zavod

Topshiriq: Sanoat robotining ikki asosiy qismi qaysilar?

🔑 Kalit: Robot = manipulyator + boshqaruv tizimi; zavodda robot zonasi to‘siladi, favqulodda to‘xtatish tugmasi bor.

Seshanba

MalikaDatchik: fotorezistor va rezistor ketma-ket ulangan. Ketma-ket ulanishda tok hamma qismda bir xil: I = I₁ = I₂.
AnvarKuchlanishlar qo‘shiladi: U = U₁ + U₂. Qarshiliklar ham: R = R₁ + R₂. Kuchlanish qarshilikka mutanosib taqsimlanadi.
ZarinaFotorezistor: yorug‘da 1 kΩ, qorong‘uda 9 kΩ. Sinov uchun 3 kΩ rezistor. Yorug‘da R = 1 + 3 = 4 kΩ, I = 6 : 4000 = 1,5 mA.
JasurRezistordagi kuchlanish yorug‘da U = 1,5 mA · 3 kΩ = 4,5 V. Qorong‘uda R = 12 kΩ, I = 0,5 mA, U = 1,5 V. Farq — 3,0 V.
ZarinaBoshqa rezistorlar: 1 kΩ da yorug‘da 3 V, qorong‘uda 0,6 V — farq 2,4 V, tok 3 mA gacha. 9 kΩ da 5,4 V va 3,0 V — farq 2,4 V.
Demak, 3 kΩ eng katta farq beradi: 3,0 V. Robot yorug‘ va qorong‘ini yaxshi ajratadi.
Fizika

Qulf 3: Ketma-ket zanjir

Topshiriq: Ketma-ket ulanishda qaysi kattalik hamma qismda bir xil?

🔑 Kalit: Ketma-ket: I bir xil, U=U₁+U₂, R=R₁+R₂. 1 kΩ: farq 2,4 V (tok ≤3 mA); 3 kΩ: 4,5 V va 1,5 V, farq 3,0 V; 9 kΩ: farq 2,4 V.

AnvarAlgebra: ratsional daraja bilan qisqa ko‘paytirish formulalari ham ishlaydi. x^(1/2) = a, y^(1/2) = b desak, x − y = a² − b² = (a − b)(a + b).
ZarinaMisol: (x − y) : (x^(1/2) + y^(1/2)) = x^(1/2) − y^(1/2). Harflar musbat deb olinadi. Ko‘paytirishda daraja ko‘rsatkichlari qo‘shiladi, bo‘lishda ayiriladi.
JasurGeometriya: shakl o‘qqa nisbatan o‘ziga o‘tsa, o‘q simmetriya o‘qi. Teng tomonli uchburchakda 3 ta, muntazam oltiburchakda 6 ta o‘q bor.
MalikaAylananing markazidan o‘tgan har bir to‘g‘ri chiziq — o‘q. Markaziy simmetriyada O nuqta AA₁ kesmani teng ikkiga bo‘ladi.
ZarinaRobot tutqichining panjalari markazga nisbatan simmetrik bo‘lsa, buyumni teng kuch bilan siqadi.
Tutqichni karton va qog‘oz qisqichdan chizmada chizib qo‘yamiz — o‘qlar bilan.
AlgebraGeometriya

Qulf 4: Ifodalar va o‘qlar

Topshiriq: Muntazam oltiburchakda nechta simmetriya o‘qi bor?

Chorshanba

AnvarKimyo: oksidlanish darajasi — birikmada atomning shartli zaryadi, go‘yo hamma bog‘lar ionli. Oddiy moddalarda (H₂, O₂, Fe) nolga teng.
ZarinaVodorod odatda +1, kislorod −2. Suvda H₂O: 2·(+1) + (−2) = 0. NaCl da natriy +1, xlor −1.
Sinf rahbariInformatika: fayl — tashqi xotirada nom ostida saqlanadigan ma’lumotlar. Nom ikki qism: o‘z nomi va kengaytma, nuqta bilan ajratiladi.
JasurNomda \ / : * ? " < > | belgilari bo‘lmaydi. Papka ichida papka bo‘lishi mumkin — daraxtsimon tuzilma. Yo‘l: D:\Maktab\Robot\natija.xlsx.
MalikaBir papkada ikki xil fayl bir xil nom bilan bo‘lmaydi, boshqa papkalarda mumkin. Kengaytmani ko‘rinadigan qilamiz: “rasm.jpg.exe” aslida dastur.
O‘lchovlarni “natija.xlsx” jadvaliga yozib, “Robot” papkasiga saqlaymiz.
KimyoInformatika

Qulf 5: Zaryadlar va fayllar

Topshiriq: Suv H₂O da kislorodning oksidlanish darajasi qancha?

🔑 Kalit: O‘lchovlarni D:\Maktab\Robot\natija.xlsx yo‘liga saqlaymiz; kengaytma ko‘rinadi, nom ichida \ / : * ? " < > | bo‘lmaydi.

ZarinaOna tili: tuzilishiga ko‘ra gap sodda yoki qo‘shma. Kesimlarni sanaymiz: sodda gapda bitta to‘liq shakllangan kesim, qo‘shmada bir nechta.
Anvar“Qush uchib ketdi” — sodda. “Qush uchib ketdi, bola esa qarab qoldi” — qo‘shma. Bizning gap: “Yorug‘ tushdi, robot to‘xtadi.” Qo‘shma.
Sinf rahbariMatn va lug‘atlar bilan ishlash: Rumiyning “Masnaviy” asaridan hikoya bor — kitob bilimi amaliyot bilan to‘lmasa, qadri oz. Biz uni qayta aytmaymiz, faqat g‘oyasini olamiz.
JasurBizga ham ma’qul: formula bilan bir qatorda stolda sinab ko‘rish. Notanish so‘zni lug‘atda tekshiramiz.
ZarinaRus tilida shart holi: «При каком условии?» Masalan: «При хорошем освещении датчик работает точно» — «Если освещение хорошее, датчик работает точно».
Yana: «Без света датчик не сработает.» Shart holi — “без света”.
Ona tiliRus tili

Qulf 6: Gap va shart holi

Topshiriq: “Yorug‘ tushdi, robot to‘xtadi” gapi tuzilishiga ko‘ra qaysi?

Payshanba

AnvarAdabiyot: Navoiyning “Qilg‘il” radifli g‘azali “G‘aroyib us-sig‘ar” devonida, sakkiz baytdan iborat. Radifi sof o‘zbekcha so‘z. Matla’dagi “mardum” so‘zi ikki ma’noli — “odam” va “ko‘z qorachig‘i”: bu tajnis.
Zarina“Deyin” radifli g‘azal “Navodir ush-shabob”da, yetti bayt, har bayt savol. Biz g‘azallarni bu yerda keltirmaymiz — o‘qishda kitobdan topamiz.
MalikaIngliz tili: Past Simple Passive — was/were + past participle. “The Canterbury Tales was written by Chaucer.” Doer kerak bo‘lsa, by qo‘shamiz.
JasurPresent Simple Passive: am/is/are + past participle. “Books are translated into many languages.” Faol: “Navoi wrote poems” → “Poems were written by Navoi.”
ZarinaWhy do we read? Fiction is made up: a novel, a play, a fairy tale. Non-fiction gives real information: a biography, an atlas, a dictionary. We read to learn, to relax, to enjoy a story.
Bizning hisobot non-fiction: u haqiqiy o‘lchovlar haqida. “The report was written by the team.”
AdabiyotIngliz tili

Qulf 7: G‘azal va kitoblar

Topshiriq: Which sentence is Past Simple Passive?

AnvarBiologiya: yurak ishini nerv va gumoral yo‘llar boshqaradi. Simpatik nerv yurakni tezlashtiradi va kuchaytiradi, parasimpatik (adashgan nerv) sekinlashtiradi.
ZarinaGumoral: adrenalin va kaltsiy ionlari yurakni kuchaytiradi. Yugurganda mushak retseptorlaridan miyaga signal boradi, yurak tezlashadi, qon ishlayotgan mushaklarga ko‘proq boradi.
Sinf rahbariYurak va tomir kasalliklarining oldini ko‘pincha sog‘lom turmush oladi: harakat, kam tuz va yog‘, yetarli uyqu, tutunsiz havo. Tashxisni faqat shifokor qo‘yadi, og‘ir belgilar bo‘lsa 103.
JasurGeografiya: yog‘ochni qayta ishlash sanoati ikki qism — o‘rmon tayyorlash va yog‘ochdan buyum yasash. Mebel, duradgorlik, kibrit, qog‘oz. Sellyuloza — qog‘ozning xomashyosi.
ZarinaBiz robot platformasi uchun yupqa fanera ishlatamiz — yengil va arzon.
Tanaffusda yugurib, pulsni sanadik: dam olganda 72, yugurgandan keyin 110 urish/min.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Geografiya

Qulf 8: Yurak va yog‘och

Topshiriq: Qaysi nerv yurak ishini sekinlashtiradi?

Juma

AnvarJahon tarixi: Shimoliy Amerikada inglizlarning 13 mustamlakasi bo‘lgan, birinchisi 1607 da Jeymstaun. Angliya soliq va savdo cheklovlari qo‘ygan — norozilik kuchaygan.
Zarina1774 da Birinchi Kontinental kongress yig‘ilgan, 1775 da urush boshlangan. 1776-yil 4-iyulda Mustaqillik deklaratsiyasi qabul qilingan.
Jasur1783 da Parij shartnomasi AQSh mustaqilligini tan olgan, 1787-yil 17-sentyabrda Konstitutsiya qabul qilingan: respublika, to‘rt yilga saylanadigan prezident, federativ tuzum.
MalikaO‘zbekiston tarixi: 1740-yilda Nodirshoh Buxoroga yurish qilgan. Shartnomaga ko‘ra Buxoro xonligi unga bo‘ysunib, o‘lpon to‘lagan.
Zarina1747-yilda Nodirshoh o‘ldirilgach, Eronda ichki kurash boshlangan va Muhammad Rahim imkon topgan. 1756-yilda u to‘liq hokimiyatni qo‘lga olgan — mang‘itlar sulolasi, Buxoro amirligi.
Ikki voqea ham yillar bilan o‘lchanadi. Bizning loyiha — kunlar bilan; sana va natijani hisobotga yozib boramiz.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 9: Tarixdan sahifalar

Topshiriq: Qaysi yilda AQSh Mustaqillik deklaratsiyasi qabul qilingan?

AnvarVariantlar: 1 kΩ, 3 kΩ yoki 9 kΩ rezistor; yana tayyor modul (30 000). Byudjet — 15 000.
ZarinaModul byudjetdan 15 000 ga oshadi — chetga. Uchala rezistor narxi bir xil — 500.
Jasur1 kΩ: farq 2,4 V, tok 3 mA gacha — batareya tezroq tugaydi. 9 kΩ: farq ham 2,4 V.
Malika3 kΩ: yorug‘da 4,5 V, qorong‘uda 1,5 V, farq 3,0 V; tok 1,5 mA gacha. Eng katta farq va kam tok.
Demak, 3 kΩ. Hisobotda qaysi kalitlar hal qilganini yozamiz.
Iqtisodiy bilim asoslariFizika

Qulf 10: Qaror: qaysi rezistor?

Topshiriq: Qaysi kalit tayyor modulni chetga surdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 15 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)FizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Hisobot: 3 kΩ rezistor

Savol: fotorezistor (yorug‘da 1 kΩ, qorong‘uda 9 kΩ) bilan ketma-ket qaysi rezistor yaxshi? Manba 6 V. 1 kΩ: farq 2,4 V, tok ≤ 3 mA. 3 kΩ: 4,5 V va 1,5 V, farq 3,0 V, tok ≤ 1,5 mA. 9 kΩ: farq 2,4 V. Tayyor modul 30 000 so‘m — byudjet 15 000 dan oshadi; o‘zimiz yig‘sak ≈ 10 000. Qaror: 3 kΩ; kichik kuchlanish, kattalar nazoratida. Raqamlar — misol.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Byudjet 15 000 so‘m; tayyor modul 30 000 — oshib ketadi; o‘zimiz yig‘sak ≈ 10 000. Kuchlanish 6 V (4×1,5 V).
  2. Robot = manipulyator + boshqaruv tizimi; zavodda robot zonasi to‘siladi, favqulodda to‘xtatish tugmasi bor.
  3. Ketma-ket: I bir xil, U=U₁+U₂, R=R₁+R₂. 1 kΩ: farq 2,4 V (tok ≤3 mA); 3 kΩ: 4,5 V va 1,5 V, farq 3,0 V; 9 kΩ: farq 2,4 V.
  4. O‘lchovlarni D:\Maktab\Robot\natija.xlsx yo‘liga saqlaymiz; kengaytma ko‘rinadi, nom ichida \ / : * ? " < > | bo‘lmaydi.

Yulduzli savollar

  1. Ketma-ket ulanishda umumiy qarshilik qanday topiladi?

  2. 6 V manbada R = 4 kΩ. Tok kuchi qancha?

  3. O‘ylab ko‘r: nega 1 kΩ va 9 kΩ rezistorlar 3 kΩ dan yomon?

Hikoyadagi darslar