ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Buxoro xonligida davlat boshqaruvi va harbiy ish

Darslar 9–10 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
10

Buxoro xonligida harbiy ish

Darslik: 31–33-betlar
MaqsadBuxoro xonligi qo‘shinining tuzilishi, mansablari va qurol-yarog‘ini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
qalb · centre of the armyilg‘or · advance guardto‘fangchi · musketeer (to‘fandoz)mingboshi · commander of a thousand
Tushuntirish

Xonlik qo‘shini asosan otliq va piyodalardan iborat bo‘lib, qalb (markaz), o‘ng va chap qanot, ilg‘or, manglay (avangard) va qorovul kabi qismlarga bo‘lingan. Oliy bosh qo‘mondon xon edi; qanotlar va qalbga ko‘pincha shayboniy sultonlar rahbarlik qilgan — 1512-yilda G‘ijduvon jangida qalbni Ubaydulla Sulton, o‘ng qanotni Shayboniyxonning o‘g‘li Muhammad Temur, chap qanotni Abu Said Sulton boshqargan. Askarlar o‘nboshi, ellikboshi, yuzboshi va mingboshi qo‘l ostida bo‘lingan; tavochi askar yig‘ish va ta’minotga, jevachi qurol-yarog‘ga, yasovul buyruqlarni yetkazishga, tug‘chi bayroqqa javob bergan. Asosiy qurol o‘q-yoy bo‘lib, undan tashqari nayza, qilich, bolta, qalqon, sovut va dubulg‘a ishlatilgan; XVI asrning o‘rtalaridan to‘fang (miltiq) muntazam qo‘llana boshladi, zambarak va manjaniqlardan esa qal’ani qamal qilishda foydalanishgan. Ashtarxoniylar davrida iqtisod pasayib ketgani sababli xonlik muntazam qo‘shinni saqlay olmadi.

Qalb (markaz)O‘ng qanotChap qanotIlg‘or vamanglayQorovulQo‘shin
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf o‘qituvchisi bilan 24 nafar o‘quvchi muzeyga bordi. O‘qituvchi ularni to‘rtta olti kishilik guruhga bo‘ldi va har guruhga bitta katta tayinladi. Sanash tez bo‘ldi va hamma birga yig‘ildi.

Kim ishlatadi

Tadbir tashkilotchilari, sport murabbiylari va ishlab chiqarish brigadirlari ko‘p odamni kichik guruhlarga bo‘lib boshqaradi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinfdagi 24 kishini teng guruhlarga bo‘lish usullarini daftarda hisoblang: nechta guruh, har birida nechtadan. Kamida ikki variantni toping.

Namunalar
Qo‘shin bo‘linishi: o‘nboshi → ellikboshi → yuzboshi → mingboshi.
1512, G‘ijduvon: markaz — Ubaydulla; o‘ng qanot — Muhammad Temur; chap qanot — Abu Said.
Sinfda faoliyat

«Jang tartibi»: qog‘ozda qalb, o‘ng va chap qanot, ilg‘or va qorovulni chizib, har biriga vazifasini yozing.

Mashq
1
Qo‘shin qanday qismlarga bo‘lingan va qalb nima?
2
Tavochi, jevachi va yasovul qanday ishlar bilan shug‘ullangan?
3
O‘q-yoy to‘fang paydo bo‘lgach ham nega muhim qurol bo‘lib qoldi?
4
Nega ashtarxoniylar davrida muntazam qo‘shin bo‘lmadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKutubxona chirog‘i boshqargichiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →