ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Umumlashtiruvchi so‘z va tinish belgilari; Qodirov matni

Darslar 68–69 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
69

Matn va lug‘atlar bilan ishlash

Darslik: 116–117-betlar
MaqsadP. Qodirov «Yulduzli tunlar» romanidan «Qil ustida turgan taqdirlar» parchasi: eskirgan so‘zlar va uslub.
Yangi so‘zlar
dorug‘a · head of the city guardtaftish · inspection, investigationtarh · design, plang‘anim · enemy
Tushuntirish

Parchada mulla Fazliddin dorug‘aning mahkamasiga borib, sandig‘i talangani haqida arz qiladi. Dorug‘aning xayoli esa yaqinlashib kelayotgan yovdan shaharni qo‘riqlash bilan band, shuning uchun u bu ishni to‘qaydan chiqqan o‘g‘rilarga to‘nkaydi. Mulla boshqacha gumon qilishini aytadi: Ahmad Tanbal undan surat chizdirmoqchi bo‘lgan, rad javobini olgach achchiqlangan edi. Dorug‘a Ahmadbekning sultonlar avlodidan va podsho xonadoniga qarindosh ekanini eslatib, uning o‘sha kuni tongda poytaxtga jo‘naganini aytadi. Mulla esa sandiqdagi suratlar o‘sha bekning qo‘liga tushgan bo‘lsa, nima bo‘lishidan xavotirga tushadi. Matnda eskirgan so‘zlar bor (dorug‘a, tarh, yog‘iy, azon); ularni hozir qo‘llanmaydigan va o‘rniga boshqa so‘z kirganlarga ajrating, badiiy uslubga xos so‘zlarni toping.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Eski matndagi eskirgan so‘zni hozirgi tilda qanday atashadi, deb o‘ylash tilning o‘zgarishini ko‘rsatadi. Texnologiya so‘zlari ham tez eskiradi.

Kim ishlatadi

Tilshunoslar, tarixchilar va lug‘at tuzuvchilar eskirgan so‘zlarni hozirgisi bilan taqqoslaydi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘qituvchingizdan hozir kam ishlatiladigan bitta so‘zning ma’nosini so‘rang va uni yozib qo‘ying.

Namunalar
Eskirgan → hozirgi: dorug‘a → shahar posbonlari boshlig‘i; tarh → loyiha; g‘anim → dushman.
Matn qismlari: 1) arz; 2) gumon; 3) xavotir. Sarlavhalar: «Arz», «Gumon», «Xavotir».
Sinfda faoliyat

Tarixiy lug‘at: o‘quvchilar parchadagi 6 ta eskirgan so‘zni izohli lug‘atdan topib, jadvalga yozadi.

Mashq
1
Mulla Fazliddin dorug‘aga nima uchun murojaat qildi?
2
Dorug‘a o‘g‘rilik haqida nima deb o‘yladi?
3
Matnni uch qismga bo‘lib, sarlavha qo‘ying.
4
«Taftish» va «tarh» so‘zlarini hozirgi so‘zlar bilan almashtiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTaqdimot mashqi: 6 daqiqaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →