ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Elektromanfiylik. Kovalent bog‘lanish

Darslar 14–15 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
14

Kimyoviy elementlarning nisbiy elektromanfiyligi

Darslik: 64–65-betlar
MaqsadElektromanfiylik tushunchasini, uning davr va guruhchalarda o‘zgarishini bilish; elektron juftning siljish yo‘nalishini aniqlash.
Yangi so‘zlar
elektromanfiylik · electronegativitynisbiy elektromanfiylik (NEM) · relative electronegativityumumiy elektron juft · shared electron pairelektron berish va olish · giving and accepting electrons
Tushuntirish

Metallarning tashqi elektronlari yadroga kuchsiz bog‘langan, shuning uchun ular elektronni oson beradi; metallmaslar esa elektronni biriktirib olishga intiladi. Elektromanfiylik — kimyoviy bog‘lanishda atomning umumiy elektron juftni o‘ziga tortish xossasi. Uning absolut qiymatini hisoblash noqulay, shuning uchun nisbiy qiymatlar (NEM) ishlatiladi; qulay shkalada ftor 4,0, kislorod 3,44, xlor 3,16, azot 3,04, uglerod 2,55, vodorod 2,20, natriy 0,93, seziy 0,79. Davrda chapdan o‘ngga yadro zaryadi ortib, atom radiusi kichrayadi va elektromanfiylik oshadi; bosh guruhchada yuqoridan pastga radius ortadi va elektromanfiylik kamayadi. Shuning uchun eng elektromanfiy element — ftor, eng kichiklari — seziy va fransiy. Umumiy elektron juft NEM kichik atomdan NEM katta atom tomon siljiydi, NEM katta atom qisman manfiy, kichigi qisman musbat zaryadlanadi.

0123443,443,163,042,552,20,930,79FOClNCHNaCsElektromanfiylik
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Idishdagi suv ustida yog‘ tomchilari birikib, dumaloq bo‘lib turadi va aralashmaydi. Suv molekulalari qutbli, yog‘ molekulalari esa deyarli qutbsiz, shuning uchun ular bir-biriga o‘xshamaydi.

Kim ishlatadi

Sovun va yuvish vositalarini yaratuvchilar yog‘ bilan suvni bog‘laydigan moddalar qo‘shadi, oziq-ovqat texnologlari emulsiya tayyorlaydi, farmatsevtlar dori eruvchanligini hisobga oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Yopiq shisha ichidagi salat sousida yog‘ yuqorida turishini yoki ko‘lmakdagi yog‘ pardasini uzoqdan kuzating; hech narsa aralashtirmang.

Namunalar
01234NaMgAlSiPSCl3-davr: NEM
3-davr bo‘yicha NEM ortib boradi: Na 0,93 < Mg 1,31 < Al 1,61 < Si 1,90 < P 2,19 < S 2,58 < Cl 3,16.
H–Cl: NEM va qisman zaryad
HCl
2,203,16
δ⁺δ⁻
H–Cl da NEM(Cl) = 3,16 > NEM(H) = 2,20, shuning uchun umumiy juft Cl tomon siljiydi: xlor qisman manfiy, vodorod qisman musbat.
Sinfda faoliyat

«Arqon tortish»: ikki o‘quvchi arqonni tortadi — kuchi teng bo‘lsa, belgi o‘rtada (bir xil NEM), kuchli bo‘lsa, belgi kuchli tomonga siljiydi (NEM farqli). Natijani H₂ va HCl bilan solishtiring. O‘qituvchi nazoratida, ehtiyot bo‘lib.

Mashq
1
Elektromanfiylik nimani ifodalaydi?
2
C, N, O, F ni NEM ortib borish tartibida yozing.
3
H₂O molekulasida elektron juft qaysi atom tomon siljiydi?
4
Nima uchun ftor eng elektromanfiy element?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliO‘simlik datchigiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →