Biogen elementlar va ularning tirik organizmlardagi ahamiyati
Tirik organizm tarkibiga kiruvchi va hayot uchun zarur elementlar biogen elementlar deyiladi. Yer po‘stlog‘ining asosiy qismi O, Si, Al, Fe, Ca, Na, K va Mg dan iborat, lekin hayot asosini uglerod tashkil etadi. Inson tanasining massasi bo‘yicha taxminan 65 % kislorod, 18 % uglerod, 10 % vodorod, 3 % azot, shuningdek kalsiy va fosfor bor; ular makrobiogen elementlar. Organizmda juda oz (0,01 % dan kam) uchraydigan, lekin zarur elementlar mikrobiogen yoki mikroelementlar deyiladi: Fe, Zn, Cu, Mn, Co, Mo, I, F va boshqalar. Temir qondagi gemoglobin tarkibida kislorod tashiydi, yetishmasa kamqonlik paydo bo‘ladi; yod qalqonsimon bez gormonlariga kiradi, yetishmasa buqoq rivojlanadi; ftor tish emali va suyak mustahkamligi uchun kerak; kalsiy tanadagi miqdorining taxminan 99 % i suyak va tishlarda; kobalt vitamin B₁₂ tarkibida. O‘simliklarda temir yetishmasa barglar sarg‘ayadi, rux yetishmasa barglar mayda bo‘ladi, bor, mis va molibden hosildorlikka ta’sir qiladi. Mikroelementlar ham me’yorida foydali, ortiqchasi zaharli; muvozanatli ovqatlanish ularni yetarli beradi. Vitamin va mineral qo‘shimchalarni faqat shifokor maslahati bilan ichish kerak.
«Tanam kimyosi»: tana silueti chizing va unga makro va mikroelementlarni, funksiyasi bilan yozing (suyak — Ca, P; qon — Fe; qalqonsimon bez — I; tish — F, Ca). Ro‘yxatdan 3 ta yetishmovchilik kasalligini va ularning oldini olish ovqatlarini yozing (sut, baliq, go‘sht, yodlangan tuz). Hech narsa ichilmaydi yoki tatib ko‘rilmaydi.