ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Davriy sistema: davrlar va guruhlar

Darslar 6 · 1 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
6

Kimyoviy elementlar davriy sistemasi

Darslik: 30–31-betlar
MaqsadDavriy sistemaning tuzilishini (davrlar, qatorlar, guruhlar, bosh va qo‘shimcha guruhchalar) va ularda xossalar o‘zgarishini bilish.
Yangi so‘zlar
davr · periodguruh · groupbosh guruhcha · main subgroupqo‘shimcha guruhcha · side subgroup
Tushuntirish

Davriy sistemada elementlar gorizontal qatorlarda — davrlarda va vertikal ustunlarda — guruhlarda joylashgan. Jami 7 ta davr bor: 1-, 2-, 3-davrlar kichik (bitta qatordan iborat, 2, 8 va 8 ta element), 4–7-davrlar katta (ikkitadan qator; 18, 18, 32, 32 ta element). Har bir davr ishqoriy metalldan boshlanib inert gaz bilan tugaydi (birinchi davr H dan He gacha). Guruhlar 8 ta bo‘lib, rim raqamlari bilan belgilanadi va har biri bosh hamda qo‘shimcha guruhchaga bo‘linadi: masalan, I guruhning bosh guruhchasida Li, Na, K, qo‘shimcha guruhchasida Cu, Ag, Au turadi. Bosh guruhchada tashqi qavatdagi elektronlar soni va kislorodga nisbatan yuqori valentlik guruh raqamiga teng (O va F dan tashqari). Davrda chapdan o‘ngga metallik xossa susayadi, bosh guruhchada yuqoridan pastga esa kuchayadi; shu sababli eng kuchli metallmas — ftor, eng faol metallar esa jadvalning chap pastki qismida (fransiy, seziy).

IAIIAIIIAIVAVAVIAVIIAVIIIA1234HHeLiBeBCNOFNeNaMgAlSiPSClArKCaScTiVCrMnFeCoNiCuZnGaGeAsSeBrKr
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kinoteatrda joy qator va o‘rin raqami bilan topiladi. Davriy jadvalda ham elementning «manzili» bor: davr va guruh. Davr tashqi elektron qavatlar sonini, guruh esa odatda tashqi elektronlar sonini aytib beradi.

Kim ishlatadi

Kimyogarlar jadvalga qarab o‘xshash xossali elementlarni topadi, geologlar minerallarni element oilalari bo‘yicha o‘rganadi, o‘qituvchilar murakkab ma’lumotni ixcham shaklda tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabdagi yoki rasmdagi davriy jadvaldan uglerod, kaliy va argonning manzilini (davr va guruh) toping va yozing.

Namunalar
2040CaKalsiy2·8·8·2
1735,5ClXlor2·8·7
Kalsiy Ca: 4-davr, II guruh bosh guruhchasi; tashqi qavatida 2 ta elektron, yuqori oksidi CaO (II valentli). Xlor Cl: 3-davr, VII guruh bosh guruhchasi, tashqi qavatida 7 ta elektron.
010203040288181832321234567Davrdagi elementlar soni
Davrlardagi elementlar soni: 2 + 8 + 8 + 18 + 18 + 32 + 32 = 118 — hozir ma’lum elementlar soni.
Sinfda faoliyat

«Jadvalda sayohat»: o‘qituvchi koordinatalarni aytadi («3-davr, VI guruh, bosh guruhcha»), o‘quvchilar elementni topadi (S). Devordagi davriy jadval bilan ishlanadi.

Mashq
1
Nechta kichik va nechta katta davr bor?
2
Davriy sistemadagi elementlar sonini davrlar bo‘yicha hisoblab toping.
3
4-davr, V guruh bosh guruhchasidagi element va uning yuqori oksidi?
4
Nima uchun ftor eng kuchli metallmas hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliB quticha nega o‘tkazib yubordi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →