ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 10-hafta

O‘simlik datchigi

🎯 Missiya: Sinfdagi uch o‘simlikni sug‘orishni eslatish uchun qaysi datchikni tanlaymiz?

Dushanba

Sinf rahbariDam olishdan keyin sinfdagi uchta o‘simlik qurib qolgan: hech kim sug‘orishni eslamadi. Missiya: tuproq namligini ko‘rsatadigan datchik. Byudjet — 15 000 so‘m. Narxlar — o‘quv misoli.
ZarinaDavlat-huquq darsida fuqarolik jamiyati: o‘z huquq va burchini biladigan fuqarolar ishlarning ko‘pini qonun doirasida o‘zlari boshqaradi.
AnvarBiz ham navbatchilik jadvali tuzdik. Lekin jadval unutiladi — datchik esa eslatadi.
JasurIqtisod: narx — bir birlik tovar uchun to‘lanadigan pul. Narxlar doim solishtiriladi. Mix: A do‘kon 300, B do‘kon 350. Yorug‘lik diodi (LED): 300 va 400.
MalikaDemak, A do‘kondan olamiz. Narx “qanday ishlab chiqarish” savoliga ham javob beradi: eng kam xarajat bilan.
Hisob: bitta datchik = 2 mix 600 + LED 300 + himoya rezistori 200 = 1 100 so‘m.
Davlat va huquq asoslariIqtisodiy bilim asoslari

Qulf 1: Dam olishdan keyin: o‘simliklar

Topshiriq: Narx qaysi savolga javob beradi?

🔑 Kalit: Byudjet 15 000; A do‘kon arzonroq: mix 300, LED 300. Bitta datchik 1 100 so‘m.

AnvarTexnologiyadan: elektronika — elektr signallar yordamida axborotni qabul qiladigan, uzatadigan, qayta ishlaydigan qurilmalar yaratuvchi soha.
ZarinaElektron qurilmalar juda kuchsiz signalni ham sezadi. Tuproqdagi tok esa atigi milliamper atrofida — kuchsiz signal.
JasurYorituvchi asboblar: cho‘g‘lanma lampada volfram ip qiziydi, 1000 soatgacha xizmat qiladi, energiyaning ko‘pi issiqlikka aylanadi.
MalikaGalogen lampa 2000–4000 soat ishlaydi. Lyuminestsent lampada ozgina simob bor, shuning uchun uni tashlab yubormaymiz.
ZarinaBiz indikatorga LED olamiz: kam issiqlik chiqaradi va uzoq ishlaydi.
Sinf rahbariXavfsizlik: faqat 4 V. Tuproq va suv rozetkadan uzoqda turadi.
Texnologiya

Qulf 2: Elektronika va yorug‘lik

Topshiriq: Cho‘g‘lanma lampada energiyaning ko‘pi nimaga aylanadi?

🔑 Kalit: Cho‘g‘lanma lampa energiyani ko‘pincha issiqlikka sarflaydi; indikator uchun LED, faqat 4 V.

Seshanba

MalikaQarshilik o‘zgarmas bo‘lsa, tok kuchlanishga proporsional (I ~ U). Kuchlanish o‘zgarmas bo‘lsa, tok qarshilikka teskari proporsional (I ~ 1/R).
Anvar1827-yilda nemis fizigi Om bularni birlashtirdi: I = U : R. Bundan R = U : I va U = I · R.
ZarinaIkki mix orasi 3 sm, kuchlanish 4 V. Quruq tuproqda 0,05 mA, biroz nam — 0,4 mA, nam — 1,0 mA, ho‘l — 2,5 mA.
JasurQarshilikka o‘tkazamiz (1 mA = 10⁻³ A): quruq 4 : 0,00005 = 80 kΩ; nam 4 : 0,001 = 4 kΩ; ho‘l 4 : 0,0025 = 1,6 kΩ.
Tuproq qancha nam bo‘lsa, qarshilik shuncha kam, tok shuncha ko‘p. LED esa taxminan 1 mA dan yona boshlaydi.
Fizika

Qulf 3: Om qonuni tuproqda

Topshiriq: Nam tuproqning qarshiligi 1,6 kΩ, kuchlanish 4 V. Tok qancha?

🔑 Kalit: I = U : R. 4 V da: quruq tuproq 0,05 mA (80 kΩ), nam 1,0 mA (4 kΩ), ho‘l 2,5 mA (1,6 kΩ). LED ≈1 mA dan yonadi.

JasurZond sterjenining 15 sm chuqurligini 5 teng qismga bo‘lib belgilamoqchimiz, lekin 15 : 5 ni aniq o‘lchash noqulay.
MalikaFales teoremasi: burchak tomonlarini kesuvchi parallel to‘g‘ri chiziqlar bir tomondan teng kesmalar ajratsa, ikkinchi tomondan ham teng kesmalar ajratadi.
AnvarUsul: sterjendan qiya nur chizamiz, unda 2 sm dan 5 ta teng kesma belgilaymiz. Oxirgi nuqtani sterjen uchi bilan tutashtiramiz, qolganlaridan parallel chiziqlar o‘tkazamiz.
ZarinaSterjendagi kesmalar teng chiqadi: 15 : 5 = 3 sm.
JasurGeografiyadan: qora metallurgiya rudadan cho‘yan, undan po‘lat, so‘ng prokat. Mixlar po‘lat sim.
Ruxlangan mix — po‘lat ustiga rux qoplamasi. Qoplama zanglashni sekinlatadi.
GeometriyaGeografiya

Qulf 4: Zond va mix

Topshiriq: Parallel chiziqlar burchakning bir tomonidan teng kesmalar ajratsa, ikkinchi tomonidan nima ajratadi?

Chorshanba

ZarinaKimyo: elektrmanfiylik — atomning kimyoviy bog‘lanishda umumiy elektron juftini tortish qobiliyati. Kislorod 3,44, vodorod 2,20, xlor 3,16, natriy 0,93.
AnvarBir xil atomlar orasida (H₂, O₂) umumiy juft o‘rtada — bog‘lanish qutbsiz.
MalikaH₂O da kislorod elektronlarni kuchliroq tortadi: bog‘lanish qutbli, atomlarda qisman zaryad δ⁺ va δ⁻ bor.
JasurMetallar tashqi elektronlarini oson beradi. Tuproqdagi tuzlar suvda erib, zaryadli zarralar hosil qiladi — ular tokni o‘tkazadi.
ZarinaQuruq tuproqda zarralar harakatlana olmaydi, shuning uchun tok deyarli yo‘q.
Demak, datchik aslida suvdagi erigan tuzlarni sezadi. Shunday tushuntirsak, plakatda ham chiroyli chiqadi.
Kimyo

Qulf 5: Suv nega o‘tkazadi?

Topshiriq: Qaysi molekulada qutbsiz kovalent bog‘lanish bor?

🔑 Kalit: Nam tuproq erigan tuzlar tufayli tok o‘tkazadi; suvda O–H bog‘i qutbli. Quruq tuproqda tok deyarli yo‘q.

AnvarInformatika: operatsion tizim kompyuter yoqilganda ishga tushadi, qurilmalar va dasturlarni boshqaradi. U oshxonadagi ofitsiant kabi.
ZarinaDatchik ma’lumotini noutbukka yozamiz: USB portni ham tizim boshqaradi.
MalikaEnglish class: Internet safety. 1) Don’t give strangers personal information. 2) Never meet an online friend alone. 3) Don’t click unknown links. 4) Use a strong password.
JasurWe want to post photos of our sensor, but without our school address or phone numbers.
AnvarProject chart: type — digital gadget; purpose — school; it can sense soil moisture; name — PlantPal.
“Let me introduce PlantPal. It is a sensor for school. It can tell when soil is dry, and it can light a lamp. We named it PlantPal. It is useful because plants stay healthy.”
InformatikaIngliz tili

Qulf 6: Operatsion tizim va yangi texnologiya

Topshiriq: Operatsion tizim nima qiladi?

Payshanba

ZarinaOna tilidan: so‘z birikmasi nutq jarayonida tuziladi, qo‘shma so‘z esa tilda tayyor turadi, bitta tushunchani bildiradi va lug‘atda beriladi.
AnvarMasalan, “qo‘ziqorin” va “belbog‘” — qo‘shma so‘zlar. “Yangi gul” — so‘z birikmasi, “gul va novda” — so‘zlar qo‘shilmasi.
MalikaMumtoz matn bilan ishlashda satrdagi pauzalarni saqlaymiz va eskirgan so‘zlarning ma’nosini lug‘atdan topamiz.
JasurNavoiyning “Lison ut-tayr” dostonida birinchi vodiy Talab (izlanish) deb ataladi. Qayta aytmayman, faqat nomi.
ZarinaAdabiyot: radif — qofiyadan keyin takrorlanadigan so‘z yoki so‘zlar. Radif qofiyasiz bo‘lmaydi. Bir so‘zli radif — qisqa, ko‘p so‘zli — cho‘ziq.
Bizning “talab”imiz — namlikni o‘lchash. Radifli to‘rtlik yozib, devorga osib qo‘yamiz.
Ona tiliAdabiyot

Qulf 7: Qo‘shma so‘z va radif

Topshiriq: Qaysi biri qo‘shma so‘z?

ZarinaPlakat rus tilida: «Почва очень быстро сохнет из-за жары.» «Очень» — daraja: «в какой степени?».
Sinf rahbari«Из-за жары» — sabab holi: «почему?». «Из-за» odatda yoqimsiz sababga, «благодаря» yaxshi sababga ishlatiladi: «Благодаря датчику растения не сохнут.»
Anvar«Дважды в день» — nechta marta? «Вдвое быстрее» — necha marta?
MalikaBiologiya: yurak musht kattaligidagi mushak a’zosi, to‘rt kamerali: ikki bo‘lmacha va ikki qorincha. Klapanlar qonni bir yo‘nalishda o‘tkazadi.
JasurNasos ham shunday: bir tomonlama klapan suvni qaytarmaydi. Kelajakda avtomatik sug‘orishda kerak bo‘ladi.
Tuproq bilan ishlagandan keyin qo‘lni yuvamiz. Leykotsitlar mikroblardan himoya qiladi, ammo gigiyena — birinchi qadam.
Rus tiliBiologiya (Odam va uning salomatligi)

Qulf 8: Растения и сердце

Topshiriq: Yurak nechta kameradan iborat?

Juma

Sinf rahbariErtangi tarix darsi uchun har kim bitta savol tayyorlasin. Mavzu: Buxoro xonligining ijtimoiy-iqtisodiy hayoti va tashqi siyosati.
AnvarSavolim: Buxoro xonligida butun yer davlat mulki hisoblangan. Xon uni mulki xos, mulki xolis, suyurg‘ol, tanho va vaqf ko‘rinishida tarqatgan.
ZarinaSuyurg‘ol sulola a’zolariga berilgan. Meros bo‘lib qolgach, markazdan ajralishga intilish kuchaygan.
JasurTashqi siyosat: Rossiya Qozon (1552) va Astraxon (1556) xonliklarini egallagach, Volga savdo yo‘llari uning qo‘liga o‘tdi.
Malika1557–1558-yillarda Buxorodan Moskvaga elchi borgan. 1558-yilda Buxoroga ingliz Moskva kompaniyasining elchisi kelgan. Abdullaxon II ham savdo uchun Moskva bilan aloqani yaxshilashga intilgan.
Mening savolim: “Nega Volga yo‘llari Buxoro savdosi uchun muhim bo‘lgan?” Javobi — savdo yo‘llari.
O‘zbekiston tarixi

Qulf 9: Yer va elchilar

Topshiriq: 1558-yilda Buxoroga kim kelgan?

AnvarVariantlar: A — har bir o‘simlikka mix-LED datchik (3 · 1 100 + sim va taxta 700 = 4 000 so‘m); B — tayyor modullar, 3 · 9 000 = 27 000; C — bitta ko‘chma zond va ampermetr, 1 000.
ZarinaB byudjetdan oshadi: 27 000 > 15 000. Chetga.
JasurC arzon, lekin har kuni kimdir o‘lchashi kerak. Navbatchilik jadvali esa dam olishda unutilgan edi.
MalikaA: LED qorong‘i bo‘lsa, tok 1 mA dan kam — tuproq quruq, sug‘orish kerak. 15 000 − 4 000 = 11 000 so‘m qoladi.
Demak, A. Mixlar zanglaydi, shuning uchun oyiga bir marta almashtiramiz. Faqat 4 V, himoya rezistori bilan.
Iqtisodiy bilim asoslariFizika

Qulf 10: Qaror: qaysi datchik?

Topshiriq: Qaysi kalit A da LED qorong‘i bo‘lsa sug‘orish kerakligini ko‘rsatadi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 14 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Hisobot: mix-LED datchik A

Savol: o‘simlik qachon sug‘orilishi kerakligini qanday bilamiz? Ikki mix orasi 3 sm, 4 V da tok: quruq tuproqda 0,05 mA (80 kΩ), nam — 1,0 mA (4 kΩ), ho‘l — 2,5 mA (1,6 kΩ). Nam tuproq erigan tuzlar tufayli o‘tkazadi. LED ≈ 1 mA dan yonadi: qorong‘i — sug‘orish kerak. Narx: A 4 000, B 27 000, C 1 000 (byudjet 15 000). Qaror: A, mixlar oyiga bir almashtiriladi. Faqat 4 V ishlatildi. Raqamlar — misol.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Byudjet 15 000; A do‘kon arzonroq: mix 300, LED 300. Bitta datchik 1 100 so‘m.
  2. Cho‘g‘lanma lampa energiyani ko‘pincha issiqlikka sarflaydi; indikator uchun LED, faqat 4 V.
  3. I = U : R. 4 V da: quruq tuproq 0,05 mA (80 kΩ), nam 1,0 mA (4 kΩ), ho‘l 2,5 mA (1,6 kΩ). LED ≈1 mA dan yonadi.
  4. Nam tuproq erigan tuzlar tufayli tok o‘tkazadi; suvda O–H bog‘i qutbli. Quruq tuproqda tok deyarli yo‘q.

Yulduzli savollar

  1. I = U : R ga ko‘ra, kuchlanish o‘zgarmas bo‘lib qarshilik 2 marta oshsa, tok nima bo‘ladi?

  2. Quruq tuproq nega deyarli tok o‘tkazmaydi?

  3. O‘ylab ko‘r: nega ko‘chma zond (C) arzon bo‘lsa ham tanlamadik?

Hikoyadagi darslar