Reaksiya tezligi. Kimyoviy muvozanat

Kimyoviy reaksiya tezligi — reaksiyaga kirishayotgan moddaning konsentratsiyasi vaqt birligida qanchaga o‘zgarishi: v = (c₁ – c₂) : t, birligi mol/(l·s). Konsentratsiya qancha katta bo‘lsa, zarralar tez-tez to‘qnashadi va reaksiya tez ketadi: oltingugurt toza kislorodda havodagiga qaraganda ancha tez yonadi. Har 10 °C isitilganda tezlik odatda 2–4 marta (γ marta) ortadi: v₂ = v₁ · γ^((t₂ – t₁) : 10). Qattiq moddalarda tezlik tegib turgan sirtga bog‘liq: kukun bo‘lakdan tez reaksiyaga kirishadi. Moddalar tabiati ham hal qiluvchi: kaliy suv bilan natriyga qaraganda tezroq reaksiyaga kirishadi, mis esa umuman kirishmaydi (bu tajribalar faqat o‘qituvchi bilan). Katalizator reaksiyani tezlashtiradi, o‘zi sarflanmaydi (H₂O₂ ning parchalanishida MnO₂, SO₂ ning oksidlanishida V₂O₅); ingibitor esa reaksiyani sekinlashtiradi, masalan, metallni zanglashdan saqlaydi. Ba’zan reaksiyani tezlatish (ishlab chiqarishda), ba’zan sekinlatish (zanglash, ovqat buzilishi) kerak.