☰ Mundarija · Kimyo

Laboratoriya mashg‘ulotlari

Darslar 50 · 1 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
50

Laboratoriya mashg‘ulotlari (1–10)

Darslik: 200–204-betlar
MaqsadYil bo‘yi o‘rganilgan mavzular bo‘yicha 10 ta laboratoriya ishini rejalash va tahlil qilish: kuzatish jadvali, xulosa, tenglama va xavfsizlik qoidalari.
Yangi so‘zlar
laboratoriya ishi · laboratory workkuzatish jadvali · observation tablexulosa · conclusionshaxsiy himoya vositalari · personal protective equipment
Tushuntirish

Laboratoriya mashg‘ulotlari yil davomida o‘rganilgan nazariyani tajriba bilan bog‘laydi. Ularning ro‘yxati: 1) rux gidroksid olish va uning kislota hamda ishqor bilan reaksiyasi (amfoterlik): ZnCl₂ + 2NaOH → Zn(OH)₂↓ + 2NaCl; Zn(OH)₂ + 2HCl → ZnCl₂ + 2H₂O; ortiqcha ishqorda cho‘kma eriydi, mis(II) gidroksid esa amfoter emas; 2) KCl, oltingugurt va yod kristall panjaralarining shar-sterjenli modellarini yasash; 3) HCl, NaCl, NaBr va NaI ga AgNO₃ bilan sifat reaksiyalari (oq, oqish-sariq, sariq cho‘kma) va kraxmal bilan yodni aniqlash; 4) tuproq eritmasida xlorid ionini aniqlash; 5) galogenlarning bir-birini siqib chiqarishi; 6) yodning suvda va organik erituvchida erishi; 7) oltingugurt va uning tabiiy birikmalari namunalari bilan tanishish; 8) turli eritmalarda sulfat ionini BaCl₂ bilan aniqlash; 9) ammoniy tuzidan ammiak olish va uning xossalari; 10) mineral o‘g‘it namunalari bilan tanishish. Barcha ishlar o‘qituvchi rahbarligida, himoya ko‘zoynagi, qo‘lqop va xalatda, oz miqdorda bajariladi; xlorli va bromli suv, ammiak va kislotalar bilan faqat o‘qituvchi ishlaydi; hech narsa hidlanmaydi yoki tatilmaydi; eritma tushsa, ko‘p suv bilan yuvib, o‘qituvchiga aytiladi. Benzol saraton chaqiruvchi modda, shuning uchun bu ishda uni ishlatmaymiz: erituvchini o‘qituvchi tanlaydi. Faqat 2-ish (modellar) uyda ham sodda materiallar (plastilin, cho‘p) bilan bajarilishi mumkin; 7- va 10-ishlardagi namunalar faqat maktabda, o‘qituvchi ko‘rsatganda ko‘riladi.

Namunalar
8-laboratoriya ishi: H₂SO₄, Na₂SO₄, CuSO₄ va Al₂(SO₄)₃ ga BaCl₂ qo‘shilsa, hammasida oq BaSO₄ tushadi: Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓. Mᵣ(Al₂(SO₄)₃) = 2·27 + 3·96 = 342; 1 mol tuz 3 mol BaSO₄ beradi.
7-laboratoriya ishi jadvali: oltingugurt Mᵣ(S₈) = 256 (yoki Aᵣ = 32), pirit FeS₂ = 120, rux aldamasi ZnS = 97, gips CaSO₄·2H₂O = 40 + 32 + 64 + 36 = 172. S, FeS₂ va ZnS suvda erimaydi, gips esa juda oz eriydi.
Sinfda faoliyat

«Laboratoriya sxemasi»: 10 ta ishdan 3 tasini tanlab, har biri uchun A4 varaqda: maqsad, jihozlar, bosqichlar (rasm), kutilgan natija, tenglama, xavfsizlik qoidasi. Qaysi ishlar uyda xavfsiz bajarilishi mumkin (faqat modellar yasash) va qaysilari faqat maktab laboratoriyasida ekanini belgilang.

Mashq
1
Zn(OH)₂ ning amfoterligini qanday isbotlaymiz? Ikkita tenglama.
2
3-laboratoriya ishida HCl, NaCl, NaBr, NaI ga AgNO₃ qo‘shilganda cho‘kma ranglari?
3
Gips CaSO₄·2H₂O ning Mᵣ ini hisoblang.
4
Nima uchun laboratoriyada xlorli va bromli suv bilan faqat o‘qituvchi ishlaydi?