Laboratoriya mashg‘ulotlari (1–10)
Laboratoriya mashg‘ulotlari yil davomida o‘rganilgan nazariyani tajriba bilan bog‘laydi. Ularning ro‘yxati: 1) rux gidroksid olish va uning kislota hamda ishqor bilan reaksiyasi (amfoterlik): ZnCl₂ + 2NaOH → Zn(OH)₂↓ + 2NaCl; Zn(OH)₂ + 2HCl → ZnCl₂ + 2H₂O; ortiqcha ishqorda cho‘kma eriydi, mis(II) gidroksid esa amfoter emas; 2) KCl, oltingugurt va yod kristall panjaralarining shar-sterjenli modellarini yasash; 3) HCl, NaCl, NaBr va NaI ga AgNO₃ bilan sifat reaksiyalari (oq, oqish-sariq, sariq cho‘kma) va kraxmal bilan yodni aniqlash; 4) tuproq eritmasida xlorid ionini aniqlash; 5) galogenlarning bir-birini siqib chiqarishi; 6) yodning suvda va organik erituvchida erishi; 7) oltingugurt va uning tabiiy birikmalari namunalari bilan tanishish; 8) turli eritmalarda sulfat ionini BaCl₂ bilan aniqlash; 9) ammoniy tuzidan ammiak olish va uning xossalari; 10) mineral o‘g‘it namunalari bilan tanishish. Barcha ishlar o‘qituvchi rahbarligida, himoya ko‘zoynagi, qo‘lqop va xalatda, oz miqdorda bajariladi; xlorli va bromli suv, ammiak va kislotalar bilan faqat o‘qituvchi ishlaydi; hech narsa hidlanmaydi yoki tatilmaydi; eritma tushsa, ko‘p suv bilan yuvib, o‘qituvchiga aytiladi. Benzol saraton chaqiruvchi modda, shuning uchun bu ishda uni ishlatmaymiz: erituvchini o‘qituvchi tanlaydi. Faqat 2-ish (modellar) uyda ham sodda materiallar (plastilin, cho‘p) bilan bajarilishi mumkin; 7- va 10-ishlardagi namunalar faqat maktabda, o‘qituvchi ko‘rsatganda ko‘riladi.
Meteorologiya stansiyasi har kuni bir vaqtda haroratni jadvalga yozadi. Bir necha kundan keyin jadvaldan xulosa chiqariladi: sovish yoki isish. Kimyo laboratoriyasida ham kuzatuv jadvali va xulosa shu tartibda yoziladi.
Meteorologlar kuzatuv jadvalini yuritadi, laboratoriya tahlilchilari natijalarni jurnalga yozadi, olimlar kuzatuvlardan xulosa chiqaradi.
Uch kun davomida har kuni bir xil vaqtda ob-havoni (quyoshli, bulutli, yomg‘ir) jadvalga yozing va bir jumlali xulosa chiqaring.
| S₈ | FeS₂ | ZnS | CaSO₄·2H₂O |
|---|---|---|---|
| 256 | 120 | 97 | 172 |
«Laboratoriya sxemasi»: 10 ta ishdan 3 tasini tanlab, har biri uchun A4 varaqda: maqsad, jihozlar, bosqichlar (rasm), kutilgan natija, tenglama, xavfsizlik qoidasi. Qaysi ishlar uyda xavfsiz bajarilishi mumkin (faqat modellar yasash) va qaysilari faqat maktab laboratoriyasida ekanini belgilang.