Mineral o‘g‘itlar
O‘simlik tuproqdan suv va ionlar holidagi mineral moddalar oladi, hosil olingach, ular tuproqda kamayadi, shuning uchun mineral o‘g‘itlar solinadi. Ko‘p miqdorda kerak bo‘ladigan makroelementlar — C, H, O, N, P, S, K, Ca, Mg; oz miqdorda kerak bo‘ladigan mikroelementlar — Fe, Mn, B, Cu, Zn, Mo, Co. Eng muhim ozuqa elementlari N, P va K. Azot yetishmasa, o‘simlik sekin o‘sadi va barglari och-yashil yoki sarg‘ish bo‘ladi; fosfor ildiz, gul va urug‘ rivojiga kerak; kaliy fotosintez va uglevodlar to‘planishini tezlashtiradi, poyani mustahkamlaydi. O‘g‘itdagi ozuqa miqdori azot uchun N, fosfor uchun P₂O₅, kaliy uchun K₂O ning massa ulushi bilan ifodalanadi. Faqat bitta ozuqa elementi tutgan o‘g‘it oddiy (NH₄NO₃, KCl), ikki yoki uch elementli esa kompleks (KNO₃, NH₄H₂PO₄) deyiladi. O‘g‘it me’yorda solinishi kerak: ortiqcha miqdor mahsulotda nitratlarning to‘planishiga, yer osti va ochiq suvlarning ifloslanishiga, suv havzalarida o‘tlarning haddan tashqari ko‘payishiga olib keladi. Mineral o‘g‘itlar kimyoviy moddalar: ularni bolalar yetmaydigan joyda, yonuvchi moddalardan uzoqda saqlash, qo‘lqop bilan ishlatish, aralashtirmaslik va faqat kattalar rahbarligida solish kerak.
| Element | Vazifasi | Hisoblanadi |
|---|---|---|
| N | o‘sish, yashil barg | N |
| P | ildiz, gul, urug‘ | P₂O₅ |
| K | fotosintez, poya mustahkamligi | K₂O |
Dalaga 50 kg sof azot kerak, o‘g‘it qopining yorlig‘ida esa «25 % N» yozilgan. Hisob: 50 : 0,25 = 200 kg o‘g‘it kerak, ya’ni 50 kg li 4 ta qop.
Agronomlar ekin turiga qarab o‘g‘it tanlaydi, o‘g‘it sotuvchilari yorliqni tushuntiradi, tuproqshunoslar tuproqdagi yetishmovchilikni aniqlaydi.
O‘g‘it yorlig‘i rasmida N–P–K raqamlarini toping va qaysi oziq moddaning raqami eng katta ekanini ayting.
| N | P₂O₅ | K₂O |
|---|---|---|
| 10 % | 10 % | 10 % |
| 5 kg | 5 kg | 5 kg |
«O‘g‘it yorlig‘i»: o‘g‘it qadog‘idagi yozuvni (N–P–K) qog‘ozda tuzing: 3 xil o‘simlik uchun o‘z yorliqlaringizni o‘ylab toping (barg uchun, ildiz uchun, meva uchun) va sababini yozing. Haqiqiy o‘g‘it ochilmaydi; faqat ota-ona yoki o‘qituvchi bilan o‘g‘it do‘konida yorliqlarni o‘qiymiz.