Oltingugurtning kislorodli birikmalari
Oltingugurtning ikkita muhim oksidi bor: SO₂ (S +4) va SO₃ (S +6). SO₂ — rangsiz, o‘tkir hidli, zaharli gaz, kislotali oksid. U sulfidlarni havoda kuydirib olinadi: 4FeS₂ + 11O₂ → 2Fe₂O₃ + 8SO₂; tabiatda vulqon gazlari bilan ajraladi. Suvda erib, beqaror sulfit kislota beradi: SO₂ + H₂O ⇌ H₂SO₃. Ishqor va asosli oksidlar bilan sulfitlar hosil qiladi: SO₂ + 2NaOH → Na₂SO₃ + H₂O. Oraliq oksidlanish darajasida bo‘lgani uchun u ham oksidlovchi (2H₂S + SO₂ → 3S + 2H₂O), ham qaytaruvchi (2SO₂ + O₂ ⇌ 2SO₃, katalizator ishtirokida) bo‘la oladi. SO₂ bo‘yoqlarni rangsizlantiradi, mikroblarni o‘ldiradi, quritilgan mevalarni saqlashda oz miqdorda qo‘llanadi. SO₃ — 45 °C da qaynaydigan rangsiz suyuqlik, suv bilan shiddatli reaksiyaga kirib sulfat kislota beradi: SO₃ + H₂O → H₂SO₄; sulfat kislota ishlab chiqarishda asosiy oraliq modda. SO₂ havoga chiqsa, namlik bilan sulfit va sulfat kislota hosil qilib, kislotali yomg‘irga sabab bo‘ladi, o‘simlik va binolarga zarar yetkazadi.
| SO₂ | SO₃ | |
|---|---|---|
| S oksidlanish darajasi | +4 | +6 |
| suv bilan | H₂SO₃ | H₂SO₄ |
| holati | gaz | suyuqlik (qaynash 45 °C) |
Quritilgan o‘rik va mayiz qadog‘ida ba’zan «oltingugurt dioksid» yoki E220 yozilgan bo‘ladi. SO₂ juda oz miqdorda mevaning rangini saqlaydi va buzilishdan himoya qiladi; miqdor qonun bilan cheklanadi.
Oziq-ovqat texnologlari saqlovchi qo‘shimchalarni nazorat qiladi, ekologlar zavod tutuni filtrlarini loyihalaydi, vinochilar sifatini kuzatadi.
Quritilgan meva yoki boshqa mahsulot qadog‘idagi tarkib ro‘yxatini rasmdan o‘qib, «E» bilan boshlanuvchi qo‘shimchalarni sanab chiqing.
«Kislotali yomg‘ir sxemasi»: zavod quvuri → SO₂ → bulut → H₂SO₃ / H₂SO₄ → yomg‘ir → daraxt va bino. Strelkalar bilan chizing va har bosqichga reaksiya tenglamasini yozing. Keyin 3 ta tozalash yo‘lini o‘ylab toping (filtrlar, toza yoqilg‘i, ishqor bilan yuvish). Faqat chizma; hech narsa yoqilmaydi.