4-amaliy ish. «Azot guruhchasi» elementlari mavzusiga oid tajribaviy masalalar yechish
Bu amaliy ishda to‘rtta turdagi masala ko‘riladi. 1) Mis(II) nitrat Cu(NO₃)₂ ni CuO, Cu(OH)₂ yoki (CuOH)₂CO₃ ga HNO₃ ta’sir ettirib olish: CuO + 2HNO₃ → Cu(NO₃)₂ + H₂O; Cu(OH)₂ + 2HNO₃ → Cu(NO₃)₂ + 2H₂O; (CuOH)₂CO₃ + 4HNO₃ → 2Cu(NO₃)₂ + CO₂ + 3H₂O. Eritma bug‘latilib, tuz kristallanadi. 2) Ammoniyli o‘g‘itlarni ohakli (ishqoriy) tuproqqa solib bo‘lmaydi: NH₄⁺ + OH⁻ → NH₃↑ + H₂O, azot ammiak holida havoga chiqib ketadi va o‘g‘it foydasiz bo‘ladi. 3) Na₂SO₄, NH₄NO₃ va NaCl tuzlarini ajratish: BaCl₂ faqat Na₂SO₄ da oq BaSO₄ beradi; AgNO₃ faqat NaCl da oq AgCl beradi; NaOH bilan qizdirilganda NH₄NO₃ dan ammiak ajraladi (namlangan qizil lakmus ko‘karadi). 4) H₃PO₄, H₂SO₄ va HCl ni ajratish: BaCl₂ faqat H₂SO₄ da cho‘kma beradi; AgNO₃ ishqor bilan neytrallangan H₃PO₄ eritmasida sariq Ag₃PO₄, HCl da oq AgCl beradi. Tajribalar o‘qituvchi nazoratida, ko‘zoynak va qo‘lqopda, oz miqdorda o‘tkaziladi: kislotalar teriga tegmaydi, gaz hidlanmaydi, bariy va nitrat tuzlari ichilmaydi, qizdirish faqat ruxsat bilan. Bu darsda siz reja, jadval va tenglamalarni tayyorlaysiz.
«Ajratish daraxti»: har bir masala uchun daraxt-sxema chizing: noma’lum 3 modda → 1-reaktiv (kim ajraladi) → 2-reaktiv → natija. Qog‘oz yoki kartochkalarda ishlang. Moddalarni sinab ko‘rish yoki hidlash qat’iyan man etiladi; real tajriba faqat sinfda o‘qituvchi bilan.