Dastlabki kimyoviy tushuncha va qonunlar
Atom — kimyoviy hodisalarda bo‘linmaydigan eng kichik zarra; bir turdagi atomlar kimyoviy elementni tashkil etadi va element lotincha nomining bosh harfi (yoki bosh harfi va yana bir harfi) bilan belgilanadi: H, O, Na, Ca. Atomning haqiqiy massasi juda kichik (10⁻²⁴ g tartibida), shuning uchun nisbiy atom massa Aᵣ ishlatiladi: u atom massasi ¹²C atomi massasining 1/12 qismidan necha marta katta ekanini ko‘rsatadi. Nisbiy molekular massa Mᵣ formuladagi barcha atomlarning Aᵣ yig‘indisiga teng. 1 mol — 6,02·10²³ ta zarrachani (Avogadro soni) o‘z ichiga olgan modda miqdori; 1 mol moddaning grammlardagi massasi molyar massa M bo‘lib, son jihatdan Mᵣ ga teng (g/mol). Modda miqdori n = m : M formulasi bilan topiladi, bundan m = n · M. Valentlik — atomning boshqa atomlarni biriktirish xususiyati: vodorod I, kislorod ko‘pincha II valentli.
Hali tenglashmagan — atomlar soni teng emas: O: 2 ≠ 1
Ustaxona 600 ta bir xil mayda murvatni sanab o‘tirmaydi, tarozida tortadi. Bitta murvat 2 g bo‘lsa, 1200 g (1,2 kg) aynan 1200 : 2 = 600 ta. Kimyogarlar ham atom va molekulalarni sanamay, mol orqali tortib oladi.
Kimyogarlar reaksiya uchun moddani mol bo‘yicha tortadi, farmatsevtlar dori dozasini aniq hisoblaydi, ishlab chiqarish texnologlari xom ashyo miqdorini formula bo‘yicha rejalashtiradi.
Qadoqdagi sof og‘irlik va dona sonini o‘qing (masalan, choy paketlari) va bitta donaning o‘rtacha massasini hisoblab chiqing.
| Al | O | |
|---|---|---|
| valentlik | III | II |
| 6 : valentlik | 6 : 3 = 2 | 6 : 2 = 3 |
«Mol kartochkalari»: har bir kartochkada formula (H₂O, CO₂, NaCl, CaCO₃). Guruhlar Mᵣ ni hisoblab, 1 mol massasini yozadi, eng tez va to‘g‘ri bajargan guruh yutadi. Faqat qog‘ozda ishlanadi, hech qanday modda ishlatilmaydi.