ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

7-sinf kimyosini takrorlash: atom, mol va birikma sinflari

Darslar 1–2 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
1

Dastlabki kimyoviy tushuncha va qonunlar

Darslik: 5–9-betlar
MaqsadAtom, kimyoviy element, nisbiy atom va molekular massa, mol va valentlik tushunchalarini takrorlash; formulalar bo‘yicha oddiy hisoblar bajarish.
Yangi so‘zlar
nisbiy atom massa Aᵣ · relative atomic mass Aᵣmolyar massa M (g/mol) · molar mass M (g/mol)modda miqdori n (mol) · amount of substance n (mol)valentlik · valency
Tushuntirish

Atom — kimyoviy hodisalarda bo‘linmaydigan eng kichik zarra; bir turdagi atomlar kimyoviy elementni tashkil etadi va element lotincha nomining bosh harfi (yoki bosh harfi va yana bir harfi) bilan belgilanadi: H, O, Na, Ca. Atomning haqiqiy massasi juda kichik (10⁻²⁴ g tartibida), shuning uchun nisbiy atom massa Aᵣ ishlatiladi: u atom massasi ¹²C atomi massasining 1/12 qismidan necha marta katta ekanini ko‘rsatadi. Nisbiy molekular massa Mᵣ formuladagi barcha atomlarning Aᵣ yig‘indisiga teng. 1 mol — 6,02·10²³ ta zarrachani (Avogadro soni) o‘z ichiga olgan modda miqdori; 1 mol moddaning grammlardagi massasi molyar massa M bo‘lib, son jihatdan Mᵣ ga teng (g/mol). Modda miqdori n = m : M formulasi bilan topiladi, bundan m = n · M. Valentlik — atomning boshqa atomlarni biriktirish xususiyati: vodorod I, kislorod ko‘pincha II valentli.

ƒFormula
n = m : M
m = n · M; 1 mol = 6,02·10²³ ta zarracha
H₂ + O₂ → H₂OH22O21

Hali tenglashmagan — atomlar soni teng emas: O: 2 ≠ 1

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ustaxona 600 ta bir xil mayda murvatni sanab o‘tirmaydi, tarozida tortadi. Bitta murvat 2 g bo‘lsa, 1200 g (1,2 kg) aynan 1200 : 2 = 600 ta. Kimyogarlar ham atom va molekulalarni sanamay, mol orqali tortib oladi.

Kim ishlatadi

Kimyogarlar reaksiya uchun moddani mol bo‘yicha tortadi, farmatsevtlar dori dozasini aniq hisoblaydi, ishlab chiqarish texnologlari xom ashyo miqdorini formula bo‘yicha rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Qadoqdagi sof og‘irlik va dona sonini o‘qing (masalan, choy paketlari) va bitta donaning o‘rtacha massasini hisoblab chiqing.

Namunalar
ƒFormula
Mᵣ(Na₂CO₃) = 2·23 + 12 + 3·16 = 106
n = 53 : 106 = 0,5 mol
Na₂CO₃ (soda) uchun Mᵣ = 2 · 23 + 12 + 3 · 16 = 106, demak M = 106 g/mol. 53 g sodadagi modda miqdori n = 53 : 106 = 0,5 mol.
Al₂O₃
AlO
valentlikIIIII
6 : valentlik6 : 3 = 26 : 2 = 3
Formulani valentlik bo‘yicha yozish: aluminiy III, kislorod II valentli. Eng kichik umumiy bo‘linuvchi 6; Al: 6 : 3 = 2, O: 6 : 2 = 3, demak oksid formulasi Al₂O₃.
Sinfda faoliyat

«Mol kartochkalari»: har bir kartochkada formula (H₂O, CO₂, NaCl, CaCO₃). Guruhlar Mᵣ ni hisoblab, 1 mol massasini yozadi, eng tez va to‘g‘ri bajargan guruh yutadi. Faqat qog‘ozda ishlanadi, hech qanday modda ishlatilmaydi.

Mashq
1
1 molda nechta zarracha bor?
2
CaCO₃ (ohaktosh) ning nisbiy molekular massasini toping.
3
2 mol natriy gidroksid NaOH necha gramm keladi? (M = 40 g/mol)
4
Nima uchun atom massalari uchun nisbiy massa (Aᵣ) ishlatiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliElektroskop tanloviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →