☰ Mundarija · Kimyo

7-sinf kimyosini takrorlash: atom, mol va birikma sinflari

Darslar 1–2 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
1

Dastlabki kimyoviy tushuncha va qonunlar

Darslik: 5–9-betlar
MaqsadAtom, kimyoviy element, nisbiy atom va molekular massa, mol va valentlik tushunchalarini takrorlash; formulalar bo‘yicha oddiy hisoblar bajarish.
Yangi so‘zlar
nisbiy atom massa Aᵣ · relative atomic mass Aᵣmolyar massa M (g/mol) · molar mass M (g/mol)modda miqdori n (mol) · amount of substance n (mol)valentlik · valency
Tushuntirish

Atom — kimyoviy hodisalarda bo‘linmaydigan eng kichik zarra; bir turdagi atomlar kimyoviy elementni tashkil etadi va element lotincha nomining bosh harfi (yoki bosh harfi va yana bir harfi) bilan belgilanadi: H, O, Na, Ca. Atomning haqiqiy massasi juda kichik (10⁻²⁴ g tartibida), shuning uchun nisbiy atom massa Aᵣ ishlatiladi: u atom massasi ¹²C atomi massasining 1/12 qismidan necha marta katta ekanini ko‘rsatadi. Nisbiy molekular massa Mᵣ formuladagi barcha atomlarning Aᵣ yig‘indisiga teng. 1 mol — 6,02·10²³ ta zarrachani (Avogadro soni) o‘z ichiga olgan modda miqdori; 1 mol moddaning grammlardagi massasi molyar massa M bo‘lib, son jihatdan Mᵣ ga teng (g/mol). Modda miqdori n = m : M formulasi bilan topiladi, bundan m = n · M. Valentlik — atomning boshqa atomlarni biriktirish xususiyati: vodorod I, kislorod ko‘pincha II valentli.

Namunalar
Na₂CO₃ (soda) uchun Mᵣ = 2 · 23 + 12 + 3 · 16 = 106, demak M = 106 g/mol. 53 g sodadagi modda miqdori n = 53 : 106 = 0,5 mol.
Formulani valentlik bo‘yicha yozish: aluminiy III, kislorod II valentli. Eng kichik umumiy bo‘linuvchi 6; Al: 6 : 3 = 2, O: 6 : 2 = 3, demak oksid formulasi Al₂O₃.
Sinfda faoliyat

«Mol kartochkalari»: har bir kartochkada formula (H₂O, CO₂, NaCl, CaCO₃). Guruhlar Mᵣ ni hisoblab, 1 mol massasini yozadi, eng tez va to‘g‘ri bajargan guruh yutadi. Faqat qog‘ozda ishlanadi, hech qanday modda ishlatilmaydi.

Mashq
1
1 molda nechta zarracha bor?
2
CaCO₃ (ohaktosh) ning nisbiy molekular massasini toping.
3
2 mol natriy gidroksid NaOH necha gramm keladi? (M = 40 g/mol)
4
Nima uchun atom massalari uchun nisbiy massa (Aᵣ) ishlatiladi?