Kimyoviy elementlarning dastlabki toifalanishi
Kimyo fanining asoslarini qadimgi yunon olimlari (Levkipp, Demokrit, Epikur) va o‘rta asr allomalari — Ar-Roziy, Forobiy, Beruniy, Ibn Sino qo‘ygan; ular moddalarni xossalariga ko‘ra guruhlarga ajratishga harakat qilgan. XVIII asr oxirida taxminan 30 ta, XIX asrning 60-yillarida 63 ta element ma’lum bo‘lgan, bugun esa 118 ta. Elementlarni dastlab tashqi belgilariga ko‘ra metallar va metallmaslarga ajratishgan: metallar yaltiroq, issiqlik va elektrni o‘tkazadi, bolg‘alanadi (simobdan boshqasi qattiq); metallmaslar bunday xossalarga ega emas va qattiq (S, C), suyuq (Br₂) yoki gaz (O₂, H₂, Cl₂) holatda bo‘ladi. Tipik metallarning gidroksidlari asos, metallmaslarniki kislota bo‘ladi. Rux va aluminiy kabi amfoter elementlarning gidroksidi ham kislota, ham ishqor bilan reaksiyaga kirishadi: Zn(OH)₂ + 2HCl → ZnCl₂ + 2H₂O va Zn(OH)₂ + 2NaOH → Na₂ZnO₂ + 2H₂O. Bu toifalash mukammal emas: xrom CrO (asosli), Cr₂O₃ (amfoter), CrO₃ (kislotali) oksidlarini hosil qiladi.
«Metallmi yoki metallmasmi?»: o‘qituvchi suratlar yoki yopiq idishdagi namunalarni ko‘rsatadi (mis sim, oltingugurt kukuni, aluminiy folga, ko‘mir); sinf xossalar jadvalini to‘ldiradi. Simob va boshqa kimyoviy moddalarni qo‘l bilan ushlamang, namunalarni faqat o‘qituvchi ko‘rsatadi.