☰ Mundarija · Kimyo

Elektron qavatlari va energetik pog‘onachalar

Darslar 9–10 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
9

Atom elektron qavatlarining tuzilishi

Darslik: 39–41-betlar
MaqsadElektronlarning energetik qavatlarda (pog‘onalarda) joylashishini va qavatdagi elektronlarning eng ko‘p sonini (2n²) bilish.
Yangi so‘zlar
energetik qavat (pog‘ona) n · energy shell (level) nelektron buluti · electron cloudtashqi qavat · outer shell2n² formulasi · the 2n² formula
Tushuntirish

Yadro atrofida elektron aniq trayektoriya bo‘ylab emas, balki juda katta tezlik bilan harakatlanib, bulutsimon soha hosil qiladi; vodorod atomida bu bulut sharsimon, elektron ko‘p bo‘ladigan masofa yadrodan 0,53·10⁻¹⁰ m. Elektronning energiyasi qancha kichik bo‘lsa, u yadroga shuncha yaqin turadi. Energiyalari yaqin elektronlar bitta energetik qavatni (pog‘onani) hosil qiladi; qavatlar n = 1, 2, 3 ... yoki K, L, M, N ... bilan belgilanadi. Qavatdagi elektronlarning eng ko‘p soni N = 2n² formula bilan topiladi: K — 2, L — 8, M — 18, N — 32. Tashqi qavatda esa asosiy guruh elementlarida 8 tadan ortiq elektron bo‘lmaydi (birinchi qavat tashqi bo‘lsa — 2 ta). Masalan, natriy atomida elektronlar 2, 8, 1 tartibida, xlorda 2, 8, 7 tartibida joylashadi.

Namunalar
Aluminiy (Z = 13): 13 ta elektron — K qavatda 2, L da 8, qolgan 13 – 10 = 3 tasi M qavatda: 2, 8, 3.
M qavat (n = 3) sig‘imi: N = 2 · 3² = 2 · 9 = 18 elektron. N qavat (n = 4): 2 · 4² = 32.
Sinfda faoliyat

«Qavatlar uyi»: devorga 3 qavatli bino chizing (2, 8, 8 xona). Kartochkalardagi elementlar (O, Mg, S, Ar) elektronlarini qavatlarga «joylashtiring». Faqat chizma va kartochkalar bilan.

Mashq
1
Qavatdagi elektronlarning eng ko‘p sonini topish formulasini yozing.
2
n = 4 qavatda eng ko‘pi bilan nechta elektron bo‘ladi?
3
Kislorod (Z = 8) va oltingugurt (Z = 16) elektronlarining qavatlar bo‘yicha taqsimlanishini yozing.
4
Nima uchun birinchi qavatda ikkitadan ortiq elektron bo‘lmaydi?