ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Elektron qavatlari va energetik pog‘onachalar

Darslar 9–10 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
9

Atom elektron qavatlarining tuzilishi

Darslik: 39–41-betlar
MaqsadElektronlarning energetik qavatlarda (pog‘onalarda) joylashishini va qavatdagi elektronlarning eng ko‘p sonini (2n²) bilish.
Yangi so‘zlar
energetik qavat (pog‘ona) n · energy shell (level) nelektron buluti · electron cloudtashqi qavat · outer shell2n² formulasi · the 2n² formula
Tushuntirish

Yadro atrofida elektron aniq trayektoriya bo‘ylab emas, balki juda katta tezlik bilan harakatlanib, bulutsimon soha hosil qiladi; vodorod atomida bu bulut sharsimon, elektron ko‘p bo‘ladigan masofa yadrodan 0,53·10⁻¹⁰ m. Elektronning energiyasi qancha kichik bo‘lsa, u yadroga shuncha yaqin turadi. Energiyalari yaqin elektronlar bitta energetik qavatni (pog‘onani) hosil qiladi; qavatlar n = 1, 2, 3 ... yoki K, L, M, N ... bilan belgilanadi. Qavatdagi elektronlarning eng ko‘p soni N = 2n² formula bilan topiladi: K — 2, L — 8, M — 18, N — 32. Tashqi qavatda esa asosiy guruh elementlarida 8 tadan ortiq elektron bo‘lmaydi (birinchi qavat tashqi bo‘lsa — 2 ta). Masalan, natriy atomida elektronlar 2, 8, 1 tartibida, xlorda 2, 8, 7 tartibida joylashadi.

Qavatdagi elektronlarning eng ko‘p soni
QavatKLMN
n1234
N = 2n²281832
p⁺n⁰e⁻

Natriy (Na) · Z = 11

A = p + n = 22 → Na-22 · neytronlar: 11

neytral atom

elektronlar qavatlarda: 2, 8, 1

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rangli LED chiroqda elektronlar yuqori energiyali holatdan pastiga o‘tganda yorug‘lik chiqaradi. Energiya farqi qanchalik katta bo‘lsa, yorug‘lik shunchalik ko‘k tomonga siljiydi, shuning uchun LED lar turli rangda bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Yoritish muhandislari LED rangini energiya sathlari bilan tanlaydi, astronomlar yulduzlar tarkibini ularning nurlanishidagi chiziqlardan aniqlaydi, sud ekspertlari moddani nuri bo‘yicha tahlil qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Qurilmalardagi qizil, yashil va ko‘k indikator chiroqlarini kuzating va qaysi biri katta energiyali sakrashga mos kelishini o‘ylab ko‘ring.

Namunalar
Al+132, 8, 3
Aluminiy (Z = 13): 13 ta elektron — K qavatda 2, L da 8, qolgan 13 – 10 = 3 tasi M qavatda: 2, 8, 3.
ƒFormula
N = 2n² → n = 3: 2·9 = 18; n = 4: 2·16 = 32
M qavat (n = 3) sig‘imi: N = 2 · 3² = 2 · 9 = 18 elektron. N qavat (n = 4): 2 · 4² = 32.
Sinfda faoliyat

«Qavatlar uyi»: devorga 3 qavatli bino chizing (2, 8, 8 xona). Kartochkalardagi elementlar (O, Mg, S, Ar) elektronlarini qavatlarga «joylashtiring». Faqat chizma va kartochkalar bilan.

Mashq
1
Qavatdagi elektronlarning eng ko‘p sonini topish formulasini yozing.
2
n = 4 qavatda eng ko‘pi bilan nechta elektron bo‘ladi?
3
Kislorod (Z = 8) va oltingugurt (Z = 16) elektronlarining qavatlar bo‘yicha taqsimlanishini yozing.
4
Nima uchun birinchi qavatda ikkitadan ortiq elektron bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTomayotgan jo‘mrak hisobiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →