3-amaliy ish. Ammiak olish va u bilan tajribalar o‘tkazish
Amaliy ishning maqsadi — ammiak olish, uni yig‘ish va xossalarini isbotlash. Ammoniy xlorid va so‘ndirilgan ohak aralashmasi qizdirilganda ammiak ajraladi: 2NH₄Cl + Ca(OH)₂ → CaCl₂ + 2NH₃↑ + 2H₂O. Ammiak havodan yengil, shuning uchun probirka og‘zi pastga qaratib yig‘iladi. Gaz ekanligini isbotlash uchun hidlash kerak emas: probirka og‘ziga yaqinlashtirilgan namlangan qizil lakmus qog‘ozi ko‘karadi, ammiak eritmasiga fenolftalein tomizilsa, eritma to‘q qizil rangga kiradi (NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻). Ammiak to‘lgan probirka suvli idishga og‘zi bilan tushirilganda suv ichkariga ko‘tariladi: ammiak suvda juda yaxshi eriydi. Konsentrlangan HCl bilan namlangan shisha tayoqcha ammiakka yaqinlashtirilganda oq tutun (NH₄Cl) hosil bo‘ladi: NH₃ + HCl → NH₄Cl. Kislotalar bilan ammiak tuz beradi (NH₃ + HNO₃ → NH₄NO₃). Barcha tajribalar o‘qituvchi tomonidan shamollatish shkafida yoki uning nazoratida, ko‘zoynak va qo‘lqopda bajariladi; hech kim ammiakni hidlab ko‘rmaydi, tajribada ammoniy xlorid va ohak aralashmasi 1/3 gacha olinadi, qizdirish ehtiyotkorlik bilan o‘tkaziladi. Bu darsda tajriba rejasi, jadval va tenglamalar tayyorlanadi.
Ba’zi sovutkich muzxonalarda sovitish quvurlarida ammiak ishlatiladi. Quvur oqsa, devordagi gaz datchigi signal beradi va xodimlar belgilangan chiqish yo‘li orqali xonadan chiqadi. Xavfli gazni asbob aniqlaydi.
Sovutish tizimlari texniklari sizishni indikator va datchik bilan tekshiradi, laboratoriya o‘qituvchilari tajribalarni xavfsiz tashkil qiladi, sanoat xavfsizligi mutaxassislari qoidalar tuzadi.
Maktabingizdagi favqulodda chiqish belgilari va evakuatsiya rejasini toping va signal chalinsa, qayerga borishingizni ayting.
«Tajriba daftari»: 5 ta tajriba uchun jadval chizing: ammiak olish, yig‘ish, indikator bilan isbotlash, suvda erishi, HCl bug‘i bilan tutun. Har biri uchun qaysi indikator rangi o‘zgarishini ko‘rsatish va «nima uchun hidlamaymiz» deb yozing. Faqat jadval va kartochkalar; moddalar ishlatilmaydi.