3-amaliy ish. Ammiak olish va u bilan tajribalar o‘tkazish
Amaliy ishning maqsadi — ammiak olish, uni yig‘ish va xossalarini isbotlash. Ammoniy xlorid va so‘ndirilgan ohak aralashmasi qizdirilganda ammiak ajraladi: 2NH₄Cl + Ca(OH)₂ → CaCl₂ + 2NH₃↑ + 2H₂O. Ammiak havodan yengil, shuning uchun probirka og‘zi pastga qaratib yig‘iladi. Gaz ekanligini isbotlash uchun hidlash kerak emas: probirka og‘ziga yaqinlashtirilgan namlangan qizil lakmus qog‘ozi ko‘karadi, ammiak eritmasiga fenolftalein tomizilsa, eritma to‘q qizil rangga kiradi (NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻). Ammiak to‘lgan probirka suvli idishga og‘zi bilan tushirilganda suv ichkariga ko‘tariladi: ammiak suvda juda yaxshi eriydi. Konsentrlangan HCl bilan namlangan shisha tayoqcha ammiakka yaqinlashtirilganda oq tutun (NH₄Cl) hosil bo‘ladi: NH₃ + HCl → NH₄Cl. Kislotalar bilan ammiak tuz beradi (NH₃ + HNO₃ → NH₄NO₃). Barcha tajribalar o‘qituvchi tomonidan shamollatish shkafida yoki uning nazoratida, ko‘zoynak va qo‘lqopda bajariladi; hech kim ammiakni hidlab ko‘rmaydi, tajribada ammoniy xlorid va ohak aralashmasi 1/3 gacha olinadi, qizdirish ehtiyotkorlik bilan o‘tkaziladi. Bu darsda tajriba rejasi, jadval va tenglamalar tayyorlanadi.
«Tajriba daftari»: 5 ta tajriba uchun jadval chizing: ammiak olish, yig‘ish, indikator bilan isbotlash, suvda erishi, HCl bug‘i bilan tutun. Har biri uchun qaysi indikator rangi o‘zgarishini ko‘rsatish va «nima uchun hidlamaymiz» deb yozing. Faqat jadval va kartochkalar; moddalar ishlatilmaydi.