ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

3-amaliy ish: ammiak

Darslar 42 · 1 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
42

3-amaliy ish. Ammiak olish va u bilan tajribalar o‘tkazish

Darslik: 170–173-betlar
MaqsadAmmiak olish va uning xossalarini o‘rganish bo‘yicha amaliy ishni o‘qituvchi rahbarligida rejalash, kuzatishlarni yozish va tenglamalarni tuzish.
Yangi so‘zlar
ammiak olish · preparing ammoniaindikator · indicatorlakmus va fenolftalein · litmus and phenolphthaleinneytrallanish · neutralization
Tushuntirish

Amaliy ishning maqsadi — ammiak olish, uni yig‘ish va xossalarini isbotlash. Ammoniy xlorid va so‘ndirilgan ohak aralashmasi qizdirilganda ammiak ajraladi: 2NH₄Cl + Ca(OH)₂ → CaCl₂ + 2NH₃↑ + 2H₂O. Ammiak havodan yengil, shuning uchun probirka og‘zi pastga qaratib yig‘iladi. Gaz ekanligini isbotlash uchun hidlash kerak emas: probirka og‘ziga yaqinlashtirilgan namlangan qizil lakmus qog‘ozi ko‘karadi, ammiak eritmasiga fenolftalein tomizilsa, eritma to‘q qizil rangga kiradi (NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻). Ammiak to‘lgan probirka suvli idishga og‘zi bilan tushirilganda suv ichkariga ko‘tariladi: ammiak suvda juda yaxshi eriydi. Konsentrlangan HCl bilan namlangan shisha tayoqcha ammiakka yaqinlashtirilganda oq tutun (NH₄Cl) hosil bo‘ladi: NH₃ + HCl → NH₄Cl. Kislotalar bilan ammiak tuz beradi (NH₃ + HNO₃ → NH₄NO₃). Barcha tajribalar o‘qituvchi tomonidan shamollatish shkafida yoki uning nazoratida, ko‘zoynak va qo‘lqopda bajariladi; hech kim ammiakni hidlab ko‘rmaydi, tajribada ammoniy xlorid va ohak aralashmasi 1/3 gacha olinadi, qizdirish ehtiyotkorlik bilan o‘tkaziladi. Bu darsda tajriba rejasi, jadval va tenglamalar tayyorlanadi.

!Xavfsizlik qoidalari
Ko‘zoynak va qo‘lqop; tajriba shamollatish shkafida, o‘qituvchi nazoratida; ammiakni hidlamang; aralashma probirkaning faqat uchdan bir qismini to‘ldiradi; ehtiyotkorlik bilan qizdiring.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ba’zi sovutkich muzxonalarda sovitish quvurlarida ammiak ishlatiladi. Quvur oqsa, devordagi gaz datchigi signal beradi va xodimlar belgilangan chiqish yo‘li orqali xonadan chiqadi. Xavfli gazni asbob aniqlaydi.

Kim ishlatadi

Sovutish tizimlari texniklari sizishni indikator va datchik bilan tekshiradi, laboratoriya o‘qituvchilari tajribalarni xavfsiz tashkil qiladi, sanoat xavfsizligi mutaxassislari qoidalar tuzadi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabingizdagi favqulodda chiqish belgilari va evakuatsiya rejasini toping va signal chalinsa, qayerga borishingizni ayting.

Namunalar
2NH4Cl + Ca(OH)2t°→CaCl2 + 2NH3↑ + 2H2O
5 mol NH₄Cl → 5 mol NH₃ (112 l)
2NH₄Cl + Ca(OH)₂ → CaCl₂ + 2NH₃↑ + 2H₂O: 5 mol NH₄Cl dan 5 mol NH₃, ya’ni 5·22,4 = 112 l (n.sh.da). Namlangan qizil lakmus ammiak bug‘ida ko‘karadi, chunki NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻.
2NH3 + H2SO4→(NH4)2SO4
34 g + 98 g → 132 g
2NH₃ + H₂SO₄ → (NH₄)₂SO₄: 34 g (2 mol) NH₃ + 98 g (1 mol) H₂SO₄ → 132 g tuz (34 + 98 = 132, massa saqlanadi). 4NH₃ + 3O₂ → 2N₂ + 6H₂O da N: –3 → 0 (qaytaruvchi NH₃), O: 0 → –2 (oksidlovchi O₂).
Sinfda faoliyat

«Tajriba daftari»: 5 ta tajriba uchun jadval chizing: ammiak olish, yig‘ish, indikator bilan isbotlash, suvda erishi, HCl bug‘i bilan tutun. Har biri uchun qaysi indikator rangi o‘zgarishini ko‘rsatish va «nima uchun hidlamaymiz» deb yozing. Faqat jadval va kartochkalar; moddalar ishlatilmaydi.

Mashq
1
Ammiak olish tenglamasini yozing va nima uchun probirka og‘zi pastga qaratiladi?
2
Gaz ammiak ekanligini hidlamasdan qanday isbotlaysiz?
3
5 mol NH₄Cl dan n.sh.da necha litr NH₃ olinadi?
4
Nima uchun suv to‘ldirilgan probirkada ammiak eritmasi ishqoriy muhit beradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahor guli magnitiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →