Kichik davr elementlarining atom tuzilishi
Kichik davrlarda elementlar bitta qatorda joylashgan. 1-davrda (H, He) bitta energetik qavat bor: vodorod 1s¹, geliy 1s² — qavat 2 ta elektron bilan to‘ladi. 2-davrda (Li dan Ne gacha) ikki qavat bo‘lib, ikkinchi qavat 1 tadan 8 tagacha elektron oladi: Li 1s² 2s¹, Be 1s² 2s², B 1s² 2s² 2p¹ ... Ne 1s² 2s² 2p⁶. 3-davrda (Na dan Ar gacha) uchta qavat bor: Na 2, 8, 1; Mg 2, 8, 2; Al 2, 8, 3 ... Ar 2, 8, 8. Uchinchi qavat tashqi bo‘lgani uchun unda 8 tadan ortiq elektron joylashmaydi, 3d pog‘onacha bu davrda to‘lmaydi. Davr raqami qavatlar soniga, tashqi qavatdagi elektronlar soni guruh raqamiga teng. H, He, Li, Be, Na, Mg — s-elementlar; B dan Ne gacha va Al dan Ar gacha — p-elementlar. Tashqi qavati to‘la bo‘lgan Ne va Ar kimyoviy jihatdan inert.
| Element | Qavatlar | Tashqi e⁻ |
|---|---|---|
| Na | 2, 8, 1 | 1 |
| Mg | 2, 8, 2 | 2 |
| Al | 2, 8, 3 | 3 |
| Si | 2, 8, 4 | 4 |
| P | 2, 8, 5 | 5 |
| S | 2, 8, 6 | 6 |
| Cl | 2, 8, 7 | 7 |
| Ar | 2, 8, 8 | 8 |
Neon reklama naychalarida neon porlaydi, lekin kimyoviy jihatdan deyarli hech narsaga kirishmaydi. Neon atomining elektronlari 2, 8 bo‘lib, tashqi qavat to‘lgan, shuning uchun u barqaror.
Reklama ustalari naychalarni to‘ldiradi, kimyogarlar elementlarning faolligini tashqi elektronlardan taxmin qiladi, o‘qituvchilar jadvaldan elektron tuzilishini o‘qishni o‘rgatadi.
Davriy jadvaldan litiy (batareyalarda), bor (ba’zi oynalarda) va uglerod (qalam o‘zagida) guruh raqamini toping: asosiy kichik guruh elementlarida guruh raqami tashqi elektronlar sonini bildiradi.
«Elektron formulalar bingosi»: kartada 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹, 1s² 2s² 2p³ kabi formulalar; o‘qituvchi element nomini aytadi, o‘quvchi mos formulani belgilaydi. Faqat qog‘oz bilan.