ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Kichik va katta davr elementlarining atom tuzilishi

Darslar 11–12 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
11

Kichik davr elementlarining atom tuzilishi

Darslik: 46–48-betlar
Maqsad1–3-davr elementlari atomlarining tuzilishini va elektron formulalarini yozish.
Yangi so‘zlar
kichik davr · small periodtashqi elektron qavat · outer electron shellvalent elektronlar · valence electronstugallangan qavat · complete shell
Tushuntirish

Kichik davrlarda elementlar bitta qatorda joylashgan. 1-davrda (H, He) bitta energetik qavat bor: vodorod 1s¹, geliy 1s² — qavat 2 ta elektron bilan to‘ladi. 2-davrda (Li dan Ne gacha) ikki qavat bo‘lib, ikkinchi qavat 1 tadan 8 tagacha elektron oladi: Li 1s² 2s¹, Be 1s² 2s², B 1s² 2s² 2p¹ ... Ne 1s² 2s² 2p⁶. 3-davrda (Na dan Ar gacha) uchta qavat bor: Na 2, 8, 1; Mg 2, 8, 2; Al 2, 8, 3 ... Ar 2, 8, 8. Uchinchi qavat tashqi bo‘lgani uchun unda 8 tadan ortiq elektron joylashmaydi, 3d pog‘onacha bu davrda to‘lmaydi. Davr raqami qavatlar soniga, tashqi qavatdagi elektronlar soni guruh raqamiga teng. H, He, Li, Be, Na, Mg — s-elementlar; B dan Ne gacha va Al dan Ar gacha — p-elementlar. Tashqi qavati to‘la bo‘lgan Ne va Ar kimyoviy jihatdan inert.

3-davr elementlari
ElementQavatlarTashqi e⁻
Na2, 8, 11
Mg2, 8, 22
Al2, 8, 33
Si2, 8, 44
P2, 8, 55
S2, 8, 66
Cl2, 8, 77
Ar2, 8, 88
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Neon reklama naychalarida neon porlaydi, lekin kimyoviy jihatdan deyarli hech narsaga kirishmaydi. Neon atomining elektronlari 2, 8 bo‘lib, tashqi qavat to‘lgan, shuning uchun u barqaror.

Kim ishlatadi

Reklama ustalari naychalarni to‘ldiradi, kimyogarlar elementlarning faolligini tashqi elektronlardan taxmin qiladi, o‘qituvchilar jadvaldan elektron tuzilishini o‘qishni o‘rgatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Davriy jadvaldan litiy (batareyalarda), bor (ba’zi oynalarda) va uglerod (qalam o‘zagida) guruh raqamini toping: asosiy kichik guruh elementlarida guruh raqami tashqi elektronlar sonini bildiradi.

Namunalar
Si+142, 8, 4
Kremniy (Z = 14): qavatlar 2, 8, 4; formula 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p²; 3-davr, IV guruh; p-element; yuqori oksidi SiO₂.
1s22s22p5F
Ftor (Z = 9): 1s² 2s² 2p⁵, tashqi qavatda 7 ta elektron; 1 ta elektron biriktirib, 8 ga to‘ldiradi va F⁻ hosil qiladi.
Sinfda faoliyat

«Elektron formulalar bingosi»: kartada 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹, 1s² 2s² 2p³ kabi formulalar; o‘qituvchi element nomini aytadi, o‘quvchi mos formulani belgilaydi. Faqat qog‘oz bilan.

Mashq
1
Fosfor (Z = 15) elektronlarining qavatlar bo‘yicha taqsimlanishi va elektron formulasi?
2
2-va 3-davrlarda jami nechta element bor?
3
Tashqi qavatida 2 ta elektron bo‘lgan 3-davr elementi qaysi? Elektron formulasi?
4
Nima uchun 3-davrda 3d pog‘onacha to‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliShkaf eshigi indikatoriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →