☰ Mundarija · Kimyo

Kichik va katta davr elementlarining atom tuzilishi

Darslar 11–12 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
11

Kichik davr elementlarining atom tuzilishi

Darslik: 46–48-betlar
Maqsad1–3-davr elementlari atomlarining tuzilishini va elektron formulalarini yozish.
Yangi so‘zlar
kichik davr · small periodtashqi elektron qavat · outer electron shellvalent elektronlar · valence electronstugallangan qavat · complete shell
Tushuntirish

Kichik davrlarda elementlar bitta qatorda joylashgan. 1-davrda (H, He) bitta energetik qavat bor: vodorod 1s¹, geliy 1s² — qavat 2 ta elektron bilan to‘ladi. 2-davrda (Li dan Ne gacha) ikki qavat bo‘lib, ikkinchi qavat 1 tadan 8 tagacha elektron oladi: Li 1s² 2s¹, Be 1s² 2s², B 1s² 2s² 2p¹ ... Ne 1s² 2s² 2p⁶. 3-davrda (Na dan Ar gacha) uchta qavat bor: Na 2, 8, 1; Mg 2, 8, 2; Al 2, 8, 3 ... Ar 2, 8, 8. Uchinchi qavat tashqi bo‘lgani uchun unda 8 tadan ortiq elektron joylashmaydi, 3d pog‘onacha bu davrda to‘lmaydi. Davr raqami qavatlar soniga, tashqi qavatdagi elektronlar soni guruh raqamiga teng. H, He, Li, Be, Na, Mg — s-elementlar; B dan Ne gacha va Al dan Ar gacha — p-elementlar. Tashqi qavati to‘la bo‘lgan Ne va Ar kimyoviy jihatdan inert.

Namunalar
Kremniy (Z = 14): qavatlar 2, 8, 4; formula 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p²; 3-davr, IV guruh; p-element; yuqori oksidi SiO₂.
Ftor (Z = 9): 1s² 2s² 2p⁵, tashqi qavatda 7 ta elektron; 1 ta elektron biriktirib, 8 ga to‘ldiradi va F⁻ hosil qiladi.
Sinfda faoliyat

«Elektron formulalar bingosi»: kartada 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹, 1s² 2s² 2p³ kabi formulalar; o‘qituvchi element nomini aytadi, o‘quvchi mos formulani belgilaydi. Faqat qog‘oz bilan.

Mashq
1
Fosfor (Z = 15) elektronlarining qavatlar bo‘yicha taqsimlanishi va elektron formulasi?
2
2-va 3-davrlarda jami nechta element bor?
3
Tashqi qavatida 2 ta elektron bo‘lgan 3-davr elementi qaysi? Elektron formulasi?
4
Nima uchun 3-davrda 3d pog‘onacha to‘lmaydi?