5-amaliy ish. Mineral o‘g‘itlarni aniqlash
O‘g‘itni aniqlash uchun avval tashqi ko‘rinishi va suvda erishi (oq kristall yoki kulrang kukun, yaxshi yoki oz eriydi) baholanadi, so‘ng ion sinovlari qilinadi. Ammoniy ioni — ishqor bilan qizdirilganda ammiak ajralishi (namlangan qizil lakmus ko‘karadi); xlorid — AgNO₃ bilan oq AgCl; sulfat — BaCl₂ bilan oq BaSO₄; fosfat — neytral eritmada AgNO₃ bilan sariq Ag₃PO₄; nitrat — mis va konsentrlangan H₂SO₄ bilan qo‘ng‘ir NO₂ (bu sinov juda xavfli, faqat o‘qituvchi). Kaliy ioni — kuzatilgan binafsha alanga (ko‘k shisha orqali), uni ham faqat o‘qituvchi ko‘rsatadi. Masalan, KNO₃, NH₄NO₃ va superfosfat solingan uch probirkani ajratishda: superfosfat — kulrang, suvda oz eriydi; eritmasi ozgina ishqor bilan neytrallangach, AgNO₃ bilan sariq Ag₃PO₄ cho‘kma beradi (kislotali eritmada cho‘kma deyarli hosil bo‘lmaydi); NH₄NO₃ — ishqor bilan ammiak beradi, KNO₃ esa bermaydi. Reja shunday tuziladi: eng oson ajratadigan sinov birinchi, har sinovdan keyin bir modda chiqib ketadi. Amaliy ish o‘qituvchi nazoratida, ko‘zoynak va qo‘lqopda, oz miqdorda o‘tkaziladi; o‘g‘itlar tatilmaydi va hidlanmaydi, qo‘l yuviladi.
Qishloq xo‘jaligi stansiyasiga nomi o‘chib ketgan qop kelib tushsa, tahlilchi avval granulalarning rangi va shakliga qaraydi: karbamid (mochevina) oq sharchalar, superfosfat esa kulrang donalar ko‘rinishida bo‘ladi. Ko‘rinish tekshiruvning birinchi bosqichi.
Qishloq xo‘jaligi tahlilchilari o‘g‘itlarni aniqlaydi, sifat nazoratchilari partiya haqiqiyligini tekshiradi, laboratoriya texniklari ion tekshiruvlarini o‘tkazadi.
Uch xil urug‘ yoki mayda toshni faqat tashqi ko‘rinishiga qarab tasvirlang; ikkitasi o‘xshash bo‘lsa, ularni ajratadigan ikkinchi tekshiruvni yozing.
| Ion | Reaktiv | Natija |
|---|---|---|
| NH₄⁺ | NaOH, qizdirish | NH₃: lakmus ko‘karadi |
| Cl⁻ | AgNO₃ | oq AgCl |
| SO₄²⁻ | BaCl₂ | oq BaSO₄ |
| PO₄³⁻ | AgNO₃ | sariq Ag₃PO₄ |
«Aniqlash sxemasi»: 4 ta o‘g‘it uchun (KNO₃, NH₄NO₃, KCl, NH₄Cl) qog‘ozda qaror daraxti chizing: har tugunda bitta sinov va ikki natija. Eng kam qadamli yo‘lni toping. Haqiqiy o‘g‘it ochilmaydi.