Xlorid kislota
Xlorid kislota — vodorod xloridning suvdagi eritmasi. Konsentrlangani (taxminan 37 %, zichligi 1,19 g/sm³) rangsiz, o‘tkir hidli, namli havoda tutaydigan suyuqlik. U kislotalarning umumiy xossalarini namoyon qiladi: lakmusni qizartiradi, vodoroddan oldingi metallar (Zn, Fe, Mg) bilan tuz va vodorod hosil qiladi (Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂), asosli oksidlar (CaO + 2HCl → CaCl₂ + H₂O) va asoslar bilan tuz va suv beradi, karbonatlardan karbonat angidrid siqib chiqaradi (CaCO₃ + 2HCl → CaCl₂ + H₂O + CO₂). Xlorid ioniga sifat reaksiyasi — kumush nitrat bilan oq pag‘asimon AgCl cho‘kmasi: Ag⁺ + Cl⁻ → AgCl↓. Cho‘kma suvda ham, nitrat kislotada ham erimaydi. Xloridlarning ko‘pi suvda yaxshi eriydi (AgCl, PbCl₂ deyarli erimaydi). Osh tuzi NaCl ovqatda, oziq-ovqat saqlashda va kimyo sanoatida ishlatiladi, KCl esa kaliyli o‘g‘it. Xlorid kislota bilan har doim o‘qituvchi yoki katta odam ishlaydi: ko‘zoynak va qo‘lqop taqiladi.
| HCl bilan | Mahsulot |
|---|---|
| Zn | ZnCl₂ + H₂↑ |
| CaO | CaCl₂ + H₂O |
| CaCO₃ | CaCl₂ + H₂O + CO₂↑ |
Po‘lat detallarni bo‘yash yoki qoplashdan oldin ustaxona ularni suyultirilgan xlorid kislotaga botiradi: kislota zang qatlamini (temir oksidini) eritib, toza metallni qoldiradi.
Metall ishlovchilar po‘latni qoplashga tayyorlaydi, suv tahlilchilari xloridlarni aniqlaydi, qurilish laboratoriyalari esa tosh sifatini sinaydi.
Oq bo‘r qoyalari yoki ohaktosh g‘orlari rasmini ko‘rib, ular nimadan hosil bo‘lganini o‘ylab ko‘ring.
«Reaksiya kartochkalari»: 6 ta kartochkaga HCl bilan Zn, CaO, NaOH, CaCO₃, Cu, AgNO₃ larni yozing. Qaysilari reaksiyaga kirishishini, qaysi birida gaz yoki cho‘kma hosil bo‘lishini taxmin qilib belgilang (mis vodoroddan keyin turadi — reaksiya yo‘q). Faqat qog‘ozda; ular o‘qituvchi ko‘rsatma bergan holda sinfda sinaladi.