Ekvivalent qonuni
Moddalar bir-biri bilan qat’iy miqdoriy nisbatlarda birikadi. Ekvivalent — 1 mol vodorod atomi (1 g) bilan birikadigan yoki uning o‘rnini oladigan miqdor. Bir ekvivalentning massasi ekvivalent massa deyiladi: E(H) = 1 g/mol, E(O) = 16 : 2 = 8 g/mol. Element uchun E = Aᵣ : valentlik, masalan, E(Mg) = 24 : 2 = 12, E(Al) = 27 : 3 = 9. Murakkab moddalar uchun: E(oksid) = M : (valentlik · element atomlari soni), E(kislota) = M : n(H), E(asos) = M : n(OH), E(tuz) = M : (metall valentligi · metall atomlari soni). Ekvivalentlar qonuni: reaksiyaga kirishuvchi moddalarning massalari ularning ekvivalent massalariga proporsional, m₁ : m₂ = E₁ : E₂. Ko‘p elementlar turli birikmalarda turli valentlik ko‘rsatadi, shuning uchun ularning ekvivalenti ham o‘zgaradi (temir uchun FeCl₂ da 28, FeCl₃ da 56 : 3 ≈ 18,7).
Quruvchi qorishma uchun 3 chelak qum va 1 chelak sement aralashtiradi. Qancha tayyorlamasin, nisbat shu bo‘lishi kerak: 12 chelak qumga 4 chelak sement. Moddalar ham o‘zaro qat’iy massa nisbatlarida birikadi.
Kimyogarlar zavodda moddalarni aniq nisbatda qo‘shadi, dorixona xodimlari retsept bo‘yicha tortadi, quruvchilar qorishma nisbatini saqlaydi.
Oddiy retseptni qog‘ozda ikki hissa ko‘paytiring va har bir tarkib qismi ikki baravar bo‘lganini tekshiring.
| m, g | E, g/mol | |
|---|---|---|
| Mg | 12 | 12 |
| O | 8 | 8 |
| M, g/mol | H / OH soni | E, g/mol | |
|---|---|---|---|
| H₂SO₄ | 98 | 2 (H) | 49 |
| NaOH | 40 | 1 (OH) | 40 |
«Ekvivalent kartochkalari»: 8 ta kartochkaga elementlarni yozing (Na, Mg, Al, Ca, O, Cl, S(VI), C(IV)); orqasiga E ni yozing va do‘stingiz bilan tekshiring. Kartalar bilan faqat hisoblang; moddalar ishlatilmaydi.