☰ Mundarija · Kimyo

Ekvivalent qonuni

Darslar 26 · 1 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
26

Ekvivalent qonuni

Darslik: 111–115-betlar
MaqsadEkvivalent va ekvivalent massa tushunchalarini va ekvivalentlar qonunini bilish; oddiy hisoblarda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
ekvivalent · equivalentekvivalent massa · equivalent massekvivalentlar qonuni · law of equivalentsvalentlik · valency
Tushuntirish

Moddalar bir-biri bilan qat’iy miqdoriy nisbatlarda birikadi. Ekvivalent — 1 mol vodorod atomi (1 g) bilan birikadigan yoki uning o‘rnini oladigan miqdor. Bir ekvivalentning massasi ekvivalent massa deyiladi: E(H) = 1 g/mol, E(O) = 16 : 2 = 8 g/mol. Element uchun E = Aᵣ : valentlik, masalan, E(Mg) = 24 : 2 = 12, E(Al) = 27 : 3 = 9. Murakkab moddalar uchun: E(oksid) = M : (valentlik · element atomlari soni), E(kislota) = M : n(H), E(asos) = M : n(OH), E(tuz) = M : (metall valentligi · metall atomlari soni). Ekvivalentlar qonuni: reaksiyaga kirishuvchi moddalarning massalari ularning ekvivalent massalariga proporsional, m₁ : m₂ = E₁ : E₂. Ko‘p elementlar turli birikmalarda turli valentlik ko‘rsatadi, shuning uchun ularning ekvivalenti ham o‘zgaradi (temir uchun FeCl₂ da 28, FeCl₃ da 56 : 3 ≈ 18,7).

Namunalar
12 g Mg 8 g O bilan birikadi (MgO). m(Mg) : m(O) = E(Mg) : 8, shuning uchun E(Mg) = 12·8 : 8 = 12 — bu 24 : 2 bilan mos keladi.
E(H₂SO₄) = 98 : 2 = 49, E(NaOH) = 40 : 1 = 40. Demak, 49 g H₂SO₄ 40 g NaOH ni neytrallaydi; 98 g H₂SO₄ uchun 80 g NaOH kerak.
Sinfda faoliyat

«Ekvivalent kartochkalari»: 8 ta kartochkaga elementlarni yozing (Na, Mg, Al, Ca, O, Cl, S(VI), C(IV)); orqasiga E ni yozing va do‘stingiz bilan tekshiring. Kartalar bilan faqat hisoblang; moddalar ishlatilmaydi.

Mashq
1
E(H) va E(O) nimaga teng?
2
Ca (valentligi II, Aᵣ = 40) ning ekvivalent massasi?
3
Al₂O₃ ning ekvivalent massasi (M = 102): M : (3·2) = ?
4
Nima uchun temirning ekvivalent massasi FeCl₂ va FeCl₃ da har xil?