ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Ekvivalent qonuni

Darslar 26 · 1 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
26

Ekvivalent qonuni

Darslik: 111–115-betlar
MaqsadEkvivalent va ekvivalent massa tushunchalarini va ekvivalentlar qonunini bilish; oddiy hisoblarda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
ekvivalent · equivalentekvivalent massa · equivalent massekvivalentlar qonuni · law of equivalentsvalentlik · valency
Tushuntirish

Moddalar bir-biri bilan qat’iy miqdoriy nisbatlarda birikadi. Ekvivalent — 1 mol vodorod atomi (1 g) bilan birikadigan yoki uning o‘rnini oladigan miqdor. Bir ekvivalentning massasi ekvivalent massa deyiladi: E(H) = 1 g/mol, E(O) = 16 : 2 = 8 g/mol. Element uchun E = Aᵣ : valentlik, masalan, E(Mg) = 24 : 2 = 12, E(Al) = 27 : 3 = 9. Murakkab moddalar uchun: E(oksid) = M : (valentlik · element atomlari soni), E(kislota) = M : n(H), E(asos) = M : n(OH), E(tuz) = M : (metall valentligi · metall atomlari soni). Ekvivalentlar qonuni: reaksiyaga kirishuvchi moddalarning massalari ularning ekvivalent massalariga proporsional, m₁ : m₂ = E₁ : E₂. Ko‘p elementlar turli birikmalarda turli valentlik ko‘rsatadi, shuning uchun ularning ekvivalenti ham o‘zgaradi (temir uchun FeCl₂ da 28, FeCl₃ da 56 : 3 ≈ 18,7).

ƒFormula
m₁ : m₂ = E₁ : E₂
E = Aᵣ : valentlik; E(kislota) = M : n(H); E(asos) = M : n(OH)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Quruvchi qorishma uchun 3 chelak qum va 1 chelak sement aralashtiradi. Qancha tayyorlamasin, nisbat shu bo‘lishi kerak: 12 chelak qumga 4 chelak sement. Moddalar ham o‘zaro qat’iy massa nisbatlarida birikadi.

Kim ishlatadi

Kimyogarlar zavodda moddalarni aniq nisbatda qo‘shadi, dorixona xodimlari retsept bo‘yicha tortadi, quruvchilar qorishma nisbatini saqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Oddiy retseptni qog‘ozda ikki hissa ko‘paytiring va har bir tarkib qismi ikki baravar bo‘lganini tekshiring.

Namunalar
MgO: 12 g Mg + 8 g O
m, gE, g/mol
Mg1212
O88
12 g Mg 8 g O bilan birikadi (MgO). m(Mg) : m(O) = E(Mg) : 8, shuning uchun E(Mg) = 12·8 : 8 = 12 — bu 24 : 2 bilan mos keladi.
M, g/molH / OH soniE, g/mol
H₂SO₄982 (H)49
NaOH401 (OH)40
E(H₂SO₄) = 98 : 2 = 49, E(NaOH) = 40 : 1 = 40. Demak, 49 g H₂SO₄ 40 g NaOH ni neytrallaydi; 98 g H₂SO₄ uchun 80 g NaOH kerak.
Sinfda faoliyat

«Ekvivalent kartochkalari»: 8 ta kartochkaga elementlarni yozing (Na, Mg, Al, Ca, O, Cl, S(VI), C(IV)); orqasiga E ni yozing va do‘stingiz bilan tekshiring. Kartalar bilan faqat hisoblang; moddalar ishlatilmaydi.

Mashq
1
E(H) va E(O) nimaga teng?
2
Ca (valentligi II, Aᵣ = 40) ning ekvivalent massasi?
3
Al₂O₃ ning ekvivalent massasi (M = 102): M : (3·2) = ?
4
Nima uchun temirning ekvivalent massasi FeCl₂ va FeCl₃ da har xil?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKoridor energiya tekshiruvi: 6 ta LED lampaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →